رفتن به پیمایش رفتن به محتوای اصلی
اخبار سلامت

غذاهای فراوری‌شده: تأثیر بر وزن، قند خون و بیماری‌ها

غلهٔ کامل، بادام و یک پرتقال تازه در کنار چند بیسکویت ساده روی سطح سنگی

آخرین به‌روزرسانی:

غذاهای فراوری‌شده در یک نگاه

غذاهای فراوری‌شده محصولاتی صنعتی‌اند که از مواد ارزان و افزودنی‌های گوناگون ساخته می‌شوند و فیبر طبیعی کمی دارند. در بادی‌من شواهد این حوزه را بررسی کردیم و یافته‌ها را با منابع معتبر مقایسه کردیم. این راهنما تعریف، نشانه‌ها، خطرها و راه‌های کاهش مصرف را توضیح می‌دهد.

این گروه غذایی بخش بزرگی از کالری روزانهٔ بسیاری از مردم را می‌سازد. میانگین مصرف در کشورهای صنعتی بالا رفته است. بیشتر این کالری از نوشیدنی شیرین، تنقلات بسته‌بندی‌شده و غذای آماده می‌آید.

هدف این مقاله، ساختن سواد تغذیه‌ای است، نه ترساندن خواننده. ما نه مصرف کامل را رد می‌کنیم و نه آن را بی‌خطر می‌دانیم. تصمیم درست، کاهش تدریجی و انتخاب آگاهانه است.

غذاهای فراوری‌شده چیست و چطور تشخیص داده می‌شوند؟

غذاهای فراوری‌شده خوراکی‌های صنعتی‌اند که بیشتر مواد ارزان و فرآوری‌شده در آن‌ها به کار رفته است. نشانهٔ روشن آن‌ها افزودنی صنعتی، شیرین‌کننده، طعم‌دهنده و بافت‌دهنده است. فیبر طبیعی کمی دارند و طعم و بافت ثابتی پیدا می‌کنند. این گروه با مصرف بالای نمک، شکر و چربی اشباع همراه است راهنمای تغذیهٔ سالم سازمان جهانی بهداشت.

برای تشخیص، برچسب مواد مغذی را بخوانید. هر ماده‌ای که در آشپزخانه پیدا نمی‌شود، نشانهٔ فرآوری صنعتی است. نوشیدنی شیرین، سوسیس، کیک بسته‌بندی‌شده و سس آماده نمونه‌های آشنا هستند.

دستهٔ دیگری هم وجود دارد که فرآوری حداقلی نام می‌گیرد. کنسرو لوبیا، پنیر ساده و نان سبوس‌دار در همین گروه‌اند. این خوراکی‌ها با فراوری‌شدهٔ صنعتی یکسان نیستند.

چرا غذاهای فراوری‌شده باعث پرخوری می‌شوند؟

سه عامل اصلی این پرخوری را توضیح می‌دهد. نخست، بافت نرم این غذاها جویدن را کم می‌کند و سیری را دیر می‌رساند. دوم، انرژی در حجم کم جا می‌گیرد. سوم، طعم و بافت مهندسی‌شده اشتها را بیشتر می‌کند راهنمای تغذیهٔ مدلاین‌پلاس.

در یک کارآزمایی تصادفی‌شده، دریافت انرژی در رژیم فراوری‌شده ۵۰۸ کیلوکالری در روز بیشتر بود (p برابر ۰٫۰۰۰۱). کربوهیدرات ۲۸۰ و چربی ۲۳۰ کیلوکالری در روز بالا رفت، ولی پروتئین تغییری نداشت. وزن شرکت‌کنندگان در همین دوره ۰٫۹ کیلوگرم بیشتر شد کارآزمایی بالینی هال و همکاران در Cell Metabolism.

این یافته مهم است، چون دو رژیم از نظر کالری ارائه‌شده، قند، نمک و فیبر یکسان بودند. تفاوت فقط در سطح فرآوری بود. با این حال، شواهد این حوزه کامل نیست و همهٔ پژوهش‌ها یک نتیجه را نشان نمی‌دهند.

کدام بیماری‌ها با غذاهای فراوری‌شده مرتبط‌اند؟

بیشترین شواهد به پیامدهای قلبی‌عروقی و متابولیک مربوط است. یک مرور چتر ۱۶ انتشار علمی را بررسی کرد و شواهد با اطمینان متوسط یافت. خطر مرگ‌ومیر کلی و بیماری قلبی با مصرف بالاتر بیشتر بود مرور چتر باربارسکو و همکاران.

در همان مرور، به‌ازای هر ۵۰ گرم مصرف روزانه، خطر مرگ‌ومیر کلی ۱٫۰۲ برابر شد. خطر بروز بیماری قلبی‌عروقی ۱٫۰۴ و مرگ‌ومیر آن ۱٫۰۵ برابر گزارش شد. برای دیابت نوع دو، هر ۱۰ درصد افزایش سهم مصرف، خطر را ۱٫۱۲ برابر کرد نسبت خطر دیابت نوع دو در مرور چتر.

یک مرور چتر بزرگ‌تر، ۴۵ تحلیل تجمیعی را با هم سنجید و ۳۲ پیامد سلامتی را مستقیم یافت. در این گروه خطر مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی ۱٫۵۰ برابر و خطر دیابت نوع دو ۱٫۱۲ برابر بود. این تحلیل روی حدود ۹٬۸۸۸٬۳۷۳ نفر انجام شد مرور چتر لن و همکاران در BMJ.

در یک مطالعهٔ هم‌گروهی بزرگ، بالاترین چارک مصرف با ۴ درصد مرگ‌ومیر کلی بیشتر همراه بود. در همین مطالعه، خوراکی‌های آمادهٔ گوشتی قوی‌ترین رابطه را نشان دادند. نوشیدنی شیرین و دسر لبنی هم رابطه داشتند مطالعهٔ هم‌گروهی فانگ و همکاران در BMJ.

در سه هم‌گروهی بزرگ آمریکایی، بالاترین پنجم مصرف با ۱۱ درصد خطر بیماری قلبی‌عروقی بیشتر همراه بود. خطر بیماری عروق کرونر ۱۶ درصد و سکتهٔ مغزی ۴ درصد بالاتر بود. فرابررسی بعدی همین رابطه را تأیید کرد تحلیل سه هم‌گروهی و فرابررسی مندوزا و همکاران.

تفاوت غذاهای فراوری‌شده با غذای فرآوری‌نشده چیست؟

غذای فرآوری‌نشده یا حداقلی، دست‌نخورده یا کم‌فرآوری است. میوه، سبزی، حبوبات و غلهٔ کامل در این گروه قرار می‌گیرند. این خوراکی‌ها فیبر، ویتامین و مواد معدنی طبیعی دارند. همین تفاوت، ارزش تغذیه‌ای را معنادار می‌کند راهنمای وزن سالم مؤسسهٔ NIDDK.

دلیل اصلی تفاوت در ساختار غذا است. ساختار سلولی سبزی و غلهٔ کامل کندتر هضم می‌شود و قند خون را آرام‌تر بالا می‌برد. برای درک این سازوکار، مطلب شاخص گلیسمی چیست را در بادی‌من بخوانید.

فراوری صنعتی معمولاً اجزای غذا را از هم جدا و دوباره ترکیب می‌کند. همین کار، فیبر را کم و چگالی انرژی را زیاد می‌کند. نتیجه، سیری کمتر و کالری بیشتر در هر وعده است.

طبقه‌بندی نووا: چهار گروه از فرآوری غذایی

طبقه‌بندی نووا خوراکی‌ها را در چهار گروه جای می‌دهد. این سامانه بر پایهٔ هدف و شدت فرآوری صنعتی ساخته شده است. پژوهش‌های اصلی این حوزه هم از همین سامانه استفاده می‌کنند راهنمای تغذیهٔ مرکز کنترل و پیشگیری بیماری.

منبع: طبقه‌بندی نووا، سازمان جهانی بهداشت
گروهنامنمونهویژگی
۱فرآوری‌نشدهمیوه، سبزی، تخم‌مرغساختار طبیعی کامل
۲مواد آشپزیروغن، شکر، نمک، آردبرای پخت در خانه
۳فرآوری‌شدهکنسرو، پنیر، نان سبوس‌دارفرآوری ساده با نگه‌دارنده
۴فراوری صنعتینوشیدنی شیرین، تنقلات، غذای آمادهافزودنی زیاد و فیبر کم
چهار سینی چوبی ساده با خوراکی‌های بدون بسته‌بندی، از غلهٔ کامل تا تنقلات صنعتی
طبقه‌بندی نووا، شدت فرآوری صنعتی را معیار تصمیم می‌گیرد، نه نوع بسته‌بندی.

گروه چهارم بیشترین نگرانی را می‌سازد. این گروه معمولاً بیشترین شکر افزوده و کمترین فیبر را دارد. مصرف بالای این گروه با چاقی و بیماری متابولیک همراه است.

نووا نقد هم دارد. برخی پژوهشگران می‌گویند این طبقه‌بندی، غذاهای سالم بسته‌بندی‌شده را هم در گروه چهارم می‌گذارد. همین نکته، تفسیر نتایج را سخت می‌کند.

آیا همهٔ غذاهای بسته‌بندی‌شده فراوری‌شده هستند؟

نه. بسته‌بندی به‌خودی‌خود نشانهٔ فرآوری شدید نیست. حبوبات کنسروی، سبزی منجمد و ماست ساده بسته‌بندی می‌شوند ولی کم‌فرآوری‌اند. معیار نووا هدف و شدت فرآوری است، نه نوع بسته راهنمای تغذیهٔ متعادل سرویس سلامت ملی بریتانیا.

برای انتخاب بهتر، فهرست مواد اولیه را ببینید. هرچه این فهرست کوتاه‌تر باشد، معمولاً بهتر است. وجود افزودنی‌های زیاد و نام‌های ناآشنا نشانهٔ گروه چهارم است.

کنسرو هم دو گونه دارد. کنسرو با آب و نمک کم، با غذای آمادهٔ سس‌دار فرق دارد. همین تفاوت کوچک، اثر تغذیه‌ای را تغییر می‌دهد.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

خطر برای همه یکسان نیست. افرادی که بخش بزرگی از کالری‌شان از این گروه می‌آید، بیشتر در معرض‌اند. کودکان، نوجوانان و افراد کم‌تحرک در این فهرست قرار می‌گیرند تفاوت خطر در زیرگروه‌های جمعیتی.

در مطالعهٔ هم‌گروهی با ۷۴٬۵۶۳ زن و ۳۹٬۵۰۱ مرد، رابطهٔ مصرف بالا با مرگ‌ومیر بررسی شد. خوراکی‌های آمادهٔ گوشتی خطر ۱٫۰۶ تا ۱٫۴۳ برابر داشتند. نوشیدنی شیرین و دسر لبنی هم رابطهٔ معنادار نشان دادند نسبت خطر در زیرگروه‌های خوراکی.

نکتهٔ مهم، اثر کیفیت کلی رژیم است. در هر چارک مصرف، رژیم سالم‌تر خطر کم‌تری داشت. پس کاهش مصرف باید همراه با افزایش غذای تازه باشد.

چگونه مصرف غذاهای فراوری‌شده را کم کنیم؟

کاهش تدریجی از تغییر ناگهانی بهتر جواب می‌دهد. با یک وعده در روز شروع کنید و آن را با گزینهٔ تازه جایگزین کنید. هدف، ساختن عادت پایدار است، نه یک هفتهٔ سخت راهنمای کاهش مصرف قند و نمک.

  • صبحانهٔ تازه را جایگزین غلهٔ شیرین کنید
  • میان‌وعدهٔ ساده مثل میوه و مغز خام را در دسترس بگذارید
  • نوشیدنی بدون شکر را به عادت روزانه تبدیل کنید
  • غذای خانگی را یک بار در هفته بیشتر بپزید
  • برچسب مواد اولیه را پیش از خرید بخوانید

محیط آشپزخانه هم مهم است. خوراکی‌های فرآوری‌شده اگر در دسترس باشند، بیشتر خورده می‌شوند. جای آن‌ها را با گزینهٔ تازه عوض کنید.

خواب کم و استرس زیاد، ولع خوردن را بیشتر می‌کند. اصلاح این دو، تصمیم‌گیری را ساده‌تر می‌کند. برای پیگیری پژوهش‌های تازه، خلاصهٔ هفتگی اخبار سلامت را ببینید.

جدول مقایسه: انتخاب فراوری‌شده در برابر انتخاب تازه

جدول زیر دو انتخاب رایج را کنار هم می‌گذارد و به تصمیم روزانه کمک می‌کند. تفاوت اصلی در فیبر، سیری و چگالی انرژی است. هیچ ستونی مطلق نیست و سهم مصرف را می‌سنجد مقایسهٔ ارزش تغذیه‌ای گزینه‌ها.

منبع: مقایسهٔ شاخص‌های تغذیه‌ای دو انتخاب
ویژگیانتخاب فراوری‌شدهانتخاب تازه
فیبرکمبالا
چگالی انرژیبالامتوسط
احساس سیریکوتاه‌مدتبلندمدت
زمان آماده‌سازیکوتاهبیشتر
افزودنی صنعتیزیادکم
اثر بر قند خونسریع‌ترآرام‌تر

هیچ گروهی کاملاً ممنوع نیست. نکته، سهم و تکرار مصرف است. انتخاب تازه در بیشتر وعده‌ها، تفاوت واقعی را می‌سازد.

آیا رژیم مدیترانه‌ای جایگزین بهتری است؟

رژیم مدیترانه‌ای بر سبزی، حبوبات، روغن زیتون و ماهی تکیه دارد. این الگو فیبر و چربی سالم بیشتری دارد. شواهد نشان می‌دهد این رژیم برای سلامت قلب مفید است الگوهای تغذیهٔ سالم برای قلب.

جایگزینی گام‌به‌گام ساده‌تر است. روغن زیتون جای کره بنشیند و ماهی جای فراوردهٔ گوشتی. همین دو تغییر، کیفیت رژیم را بالا می‌برد. دربارهٔ نقش چربی‌ها، تفاوت LDL و HDL را ببینید.

رژیم گیاهی و مدیترانه‌ای هر دو گزینهٔ خوبی‌اند. انتخاب نهایی به فرهنگ، بودجه و ذائقهٔ فرد بستگی دارد.

سؤال‌های متداول دربارهٔ غذاهای فراوری‌شده

این بخش به پرسش‌هایی پاسخ می‌دهد که بیشتر پرسیده می‌شوند. پاسخ‌ها کوتاه و آموزشی‌اند و جای مشاورهٔ پزشک یا متخصص تغذیه را نمی‌گیرند. همهٔ ادعاهای این مقاله با منابع معتبر و دولتی بررسی شده‌اند.

نکتهٔ بادی‌من: اگر می‌خواهید فقط یک کار انجام دهید، فهرست مواد اولیه را پیش از خرید بخوانید. همین عادت کوچک، سهم غذاهای فراوری‌شده را بدون رژیم سخت کم می‌کند و انتخاب تازه را آسان‌تر می‌سازد.

منابع و مطالعهٔ بیشتر

این مقاله بر پایهٔ چند مرور چتر، فرابررسی و مطالعهٔ هم‌گروهی نوشته شده است. هر عدد در همان جمله به منبع خود لینک شده است تا هر ادعا مستقل بررسی شود. راهنمای عمومی تغذیه و سلامت و راهنمای تغذیهٔ متعادل هم منابع مکملی هستند.

برای مکمل‌های کنار تغذیهٔ سالم، امگا ۳ آپوویتال و ویتامین دی ۳ نکس‌استایل در فروشگاه بادی‌من موجودند. دربارهٔ سازوکار قند خون، شاخص گلیسمی چیست و دربارهٔ نقش انسولین، انسولین چیست را ببینید. مطلب میکروپلاستیک در غذا و آب و راهنمای تغذیهٔ ورزشی هم مکمل این بحث‌اند.

سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله فقط جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک یا متخصص تغذیه نیست. در دیابت، بیماری قلبی و نارسایی کلیه، برنامهٔ غذایی را با پزشک خود هماهنگ کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

متوجه شدم
✕
از «BODYMAN» مثل دیجی‌کالا خرید کن!

با وارد کردن شماره تلفنی که در دیجی‌کالا ثبت کردی، اطلاعات حسابت رو ببین، آدرست رو انتخاب کن و خریدت رو مثل دیجی‌کالا سریع، قسطی و امن انجام بده.

progress
digikala تایید شده توسط دیجی‌کالا

این سایت توسط دیجی‌کالا بررسی شده و مالکیت، اطلاعات تماس، کیفیت و نحوه ارائه خدمات آن تأیید شده‌است.