آندروژنها مانند تستوسترون هورمون های مردانه‌ای هستند که به تنظیم ویژگیهای جنسی در بدن کمک میکنند. همه افراد آندروژن دارند، اما کسانی که با ویژگیهای جنسی مردانه به دنیا می‌آیند معمولاً سطوح بالاتری دارند. آندروژنها در دوران بلوغ افزایش می‌یابند. آنها کلیدی هستند برای:
- رشد عضلانی
- چگالی استخوان
- تولید گلبول‌های قرمز خون
- عملکرد جنسی
چهار نوع هورمون آندروژن شامل موارد زیر میشود:
- تستوسترون
- دیهیدروتستوسترون (DHT)
- دی‌هیدروآپی‌آندروسترون (DHEA)
- آندروستندیون
در اینجا آنچه باید درباره آندروژنها در بدن خود بدانید، از جمله اینکه چگونه میتوانند بر شرایط خاصی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) تأثیر بگذارند، آورده شده است.
آندروژنها در بدن چه کار میکنند؟
اگرچه آندروژنها به عنوان هورمون‌های «مردانه» شناخته می‌شوند، اما همه انسان ها آنرا دارند. در افرادی که در زمان تولد به عنوان مرد شناخته شده‌اند (AMAB)، آندروژنها معمولاً از موارد زیر حمایت میکنند:
- طولانی شدن تارهای صوتی/عمیق شدن صدا
- رشد مو در صورت، پوست سر، سینه، زیر بغل و ناحیه تناسلی
- توسعه و افزایش اسپرم
در افرادی که در زمان تولد به عنوان زن شناخته شده‌اند (AFAB)، آندروژنها همچنین به استرادیول تبدیل می‌شوند که نوعی استروژن است. این فرآیند کلیدی است برای:
- قاعدگی
- بارداری و حاملگی
- رشد مو در ناحیه تناسلی و زیر بغل شما
افرادی که در زمان تولد بینابین هستند نیز آندروژن دارند. این افراد ممکن است ترکیبی از فرآیندهای فوق را تجربه کنند.
موارد استفاده از درمان‌های آندروژنی
داروهای ضد آندروژن ممکن است برای برخی شرایط تجویز شوند تا اثرات آندروژنها را مسدود کنند. در همین حال، درمان با آندروژن، که به آن درمان جایگزینی تستوسترون (TRT) نیز گفته میشود، ممکن است به درمان سطوح پایین آندروژن کمک کند. این نوع درمان‌ها ممکن است در درمان چندین بیماری نقش داشته باشند، از جمله موارد زیر:
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
اگرچه در بدن بیشتر زنان مقدار کمی آندروژن تولید میشود، اما بدن افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) تمایل دارد مقدار بیشتری تولید کند. این موضوع میتواند باعث موارد و عوارض زیر شود:
- مشکلات تخمک‌گذاری و باروری
- دوره‌های قاعدگی دردناک یا طولانی
- رشد موی اضافی
- آکنه
ممکن است درمان هورمونی برای کاهش سطح آندروژن و کاهش علائم مرتبط با PCOS توصیه شود. در حالی که بسیاری از زنان مبتلا به PCOS خواهند خواست که سطح آندروژنها را کاهش دهند تا علائم خود را کاهش دهند، افراد ترنسجندر احتمالاً تجربه متفاوتی از این وضعیت خواهند داشت و درمان متفاوتی را خواستار خواهند بود. در این موارد، مشخص شده است که افزایش سطح آندروژنها میتواند علائم نامطلوب PCOS را نیز مدیریت کند.
تومورها و شرایط مرتبط با اختلالات سطوح آندروژن
برخی دیگر از شرایط مرتبط با سطوح بالای آندروژن در زنان شامل موارد زیر است:
- تومورهای غدد فوق کلیوی
- تومورهای تخمدان
- هیپرپلازی آدرنال
- بیماری کوشینگ
در حالی که ضد آندروژنها ممکن است نتوانند خود شرایط را درمان کنند، اما میتوانند به درمان شرایط همراه شایع کمک کنند، از جمله:
- دیابت
- فشار خون بالا
- کلسترول بالا
- بیماری قلبی
- سرطان پروستات
آندروژنها در تحریک رشد سلول‌های سرطانی در پروستات نقش دارند. در نتیجه، درمان ضد آندروژن ممکن است گاهی برای درمان سرطان پروستات استفاده شود، به ویژه اگر سرطان به حدی گسترش یافته باشد که درمان با جراحی یا پرتو درمانی به تنهایی کافی نباشد. به همین دلیل، معمولاً برای تشخیص‌های پیشرفته سرطان پروستات اختصاص داده میشود. درمان ضد آندروژنی میتواند به کوچک شدن تومورهای موجود کمک کند و همچنین سرعت رشد تومورهای سرطانی جدید را کاهش دهد.
با این حال، از آنجا که ضد آندروژنها تولید آندروژن را به طور کامل متوقف نمی‌کنند، پزشکان ممکن است درمان‌های اضافی مانند جراحی یا داروهای دیگر را برای کاهش بیشتر سطح آندروژن توصیه کنند. یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان داد که درمان با آندروژن در سرکوب تومور در نوع خاصی از سرطان سینه به نام سرطان سینه مثبت گیرنده استروژن (ER)-α کمک میکند. اگرچه تحقیقات بیشتری برای اطمینان از این موضوع لازم است، این ممکن است یک درمان امیدوارکننده برای کاهش اندازه و رشد تومور در آینده باشد.
TRT همچنین ممکن است برای افرادی که از جنس زن به مرد (AFAB) در حال تغییر جنسیت هستند یا خود را غیر دوجنسیتی می‌شناسند، برای افزایش ویژگیهای فیزیکی مردانه استفاده شود، از جمله:
- عمیق‌تر کردن صدا
- افزایش توده عضلانی و قدرت
- توزیع مجدد چربی (از جمله کاهش بافت سینه و چربی اطراف لگن)
- کاهش یا حذف قاعدگی
- افزایش میل جنسی
چطور بفهمیم که سطح آندروژن در بدن ما در تعادل نیست؟
نشانه‌های سطوح بالای آندروژن در افراد AFAB شامل:
- عدم وجود قاعدگی (آمنوره)
- کاهش اندازه سینه
- افزایش موهای بدن (احتمالاً روی صورت، چانه و شکم)
- تغییرات در توزیع چربی
- آکنه یا پوست چرب
- صدا عمیق‌تر شدن
- ریزش مو و نازک شدن موها
- افزایش توده عضلانی
- افزایش اندازه کلیتوریس
سطوح پایین آندروژنها (که به آن کمبود آندروژن گفته میشود) در افراد AMAB شامل:
- کاهش میل جنسی
- کاهش نعوظات
- کاهش اندازه بیضه‌ها
- تعداد کم یا عدم وجود اسپرم
- از دست دادن موهای ناحیه تناسلی و صورت
- گرگرفتگی
- مشکل در تمرکز
- خلق افسرده
- افزایش درصد چربی بدن
- کاهش انرژی یا قدرت
- کاهش توده عضلانی
اگر فکر می‌کنید که ممکن است سطح آندروژن‌های شما غیرطبیعی باشد، بهتر است با پزشک خود صحبت کنید. یک آزمایش خون میتواند کمک کند تا تعیین شود آیا شما کمبود یا مازاد آندروژن دارید که نیاز به درمان دارد یا خیر.
پرسش‌های متداول
آندروژنها گروهی از هورمونها هستند که در رشد و عملکرد ویژگیهای جنسی و نیز سلامت استخوان، عضله و تولید گلبول قرمز نقش دارند. تستوسترون، دیهیدروتستوسترون (DHT) و دهیدروپیآندروسترون (DHEA) از اعضای این گروهاند. همهٔ بدنها آندروژن تولید میکنند، هرچند مقدار و نقش آنها با سن و فیزیولوژی فرد تفاوت دارد.
آندروژنها در بلوغ، رشد موهای بدن، عملکرد دستگاه تولیدمثل و حفظ برخی بافتها نقش دارند. اثر هر هورمون به مقدار آن، بافت هدف و حساسیت گیرندهها وابسته است. آندروژنها همچنین میتوانند در تبدیل به استروژن و تنظیم تعادل هورمونی مشارکت کنند؛ بنابراین اثرشان محدود به یک جنس یا یک اندام نیست.
در برخی افراد، آکنهٔ شدید، افزایش موهای ضخیم صورت یا بدن، ریزش موی الگوی آندروژنی یا بینظمی قاعدگی ممکن است با افزایش آندروژن همراه باشد. این نشانهها علتهای دیگری هم دارند و بهتنهایی تشخیص محسوب نمیشوند. پزشک با توجه به سابقه و معاینه، آزمایشهای لازم را انتخاب میکند؛ در صورت شروع ناگهانی یا شدت زیاد علائم، ارزیابی را به تعویق نیندازید.
نشانهها بسته به سن، جنس زیستی و علت زمینهای متفاوتاند و ممکن است شامل کاهش میل جنسی، خستگی، افت تودهٔ عضلانی یا تغییرات خلقوخو باشند. این علائم اختصاصی نیستند و میتوانند از کمخونی، اختلال خواب، بیماری مزمن یا عوامل دیگر نیز ناشی شوند. تشخیص کمبود با علائم بهتنهایی ممکن نیست و به ارزیابی پزشکی و آزمایش مناسب نیاز دارد.
خیر. سندرم تخمدان پلیکیستیک یکی از علل شایع افزایش آندروژن در برخی زنان است، اما اختلالات تیروئید، مشکلات غدهٔ فوقکلیوی، برخی داروها و بهندرت تومورها نیز میتوانند در علائم مشابه نقش داشته باشند. پزشک برای تشخیص، مجموعهٔ علائم، معاینه و نتایج آزمایش را بررسی میکند. خودتشخیصی بر پایهٔ یک آزمایش یا یک نشانه قابل اتکا نیست.
مصرف تستوسترون و داروهای آندروژنی فقط برای تشخیص و اندیکاسیون پزشکی مشخص، با نسخه و پایش پزشک انجام میشود. مصرف خودسرانه میتواند باروری، چربی خون، فشار خون، کبد، پوست و تولید طبیعی هورمون بدن را مختل کند. مکملهای مدعی افزایش آندروژن نیز ممکن است ترکیب نامشخص یا تداخل دارویی داشته باشند. پیش از مصرف، با پزشک مشورت کنید و داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید.
منابع این بخش: تستوسترون (MedlinePlus) — سندرم تخمدان پلیکیستیک (NICHD) — کتابخانهٔ غدد درون‌ریز (Endocrine Society)
References
Anestis, A, et al. (2020). Androgen receptor in breast cancer.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7024330
Elenis, E, et al. (2021). Early initiation of anti-androgen treatment is associated with increased probability of spontaneous conception leading to childbirth in women with polycystic ovary syndrome.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8058592
Handelsman, DJ, et al. (2020). Androgen physiology, pharmacology, use and misuse.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000
Hickey, TE, et al. (2021). The androgen receptor is a tumor suppressor in estrogen receptor-positive breast cancer.
https://www.nature.com/articles/s41591-020-01168-7
Hormone therapy for prostate cancer. (2022).
https://www.cancer.org/cancer/prostate-cancer/treating/hormone-therapy.html
Kinter, KJ, et al. (2023). Biochemistry.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557634
Ovarian overproduction of androgens. (2022).
https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm
Sakakibara I, et al. (2021). Myofiber androgen receptor increases muscle strength mediated by a skeletal muscle splicing variant of Mylk4.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2589004221002716
Wugalter K, et al. (2023). The double-edged sword of PCOS and gender: exploring gender-diverse experiences of polycystic ovary syndrome.
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/26895269.2023.2183448
Yuen, F, et al. (2020). Daily oral administration of novel androgen 11β-MNTDC markedly suppresses serum gonadotropins in healthy men.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7049261
تایید شده توسط دیجیکالا