اطلاعات دارویی

فلوکونازول: راهنمای کامل دوز، موارد مصرف، عوارض و تداخل

مرد جوان نشسته سر میز آشپزخانه در حال مصرف یک قرص با لیوان آب

فلوکونازول یک ضدقارچ خوراکی از خانوادهٔ تریازول‌ها است که برای کاندیدیازیس واژینال، برفک دهان و برخی عفونت‌های قارچی سیستمیک تجویز می‌شود. این دارو در کبد چندان متابولیزه نمی‌شود و بیشتر آن به‌صورت تغییرنیافته از کلیه دفع می‌شود. در این راهنمای بادی‌من دوز، عوارض، تداخلات خطرناک و تنظیم دوز در نارسایی کلیه را با استناد به برچسب رسمی دارو می‌خوانی.

آخرین ویرایش:

این مطلب اطلاعات عمومی است و جایگزین تجویز یا نظر پزشک نیست. مصرف هر دارو فقط با نسخه و نظر پزشک انجام شود.

فلوکونازول چیست و چه تفاوتی با سایر ضدقارچ‌ها دارد؟

فلوکونازول یک ضدقارچ تریازولی خوراکی است که در آب حل می‌شود و به بافت‌های گوناگون بدن خوب نفوذ می‌کند. اتصال آن به پروتئین پلاسما کم است و همین ویژگی غلظت آزاد دارو را در بافت‌ها بالا می‌برد. در بافت واژن، غلظت این دارو تقریباً برابر پلاسما است.

این دارو از دههٔ نود میلادی در درمان قارچ‌های بیماری‌زا کاربرد دارد. سازمان جهانی بهداشت گونه‌های کاندیدا را در فهرست پاتوژن‌های قارچی اولویت‌دار، در گروه‌های بحرانی و بالا جای داده است فهرست اولویت قارچی WHO. برخلاف بسیاری از ضدقارچ‌های قدیمی، فلوکونازول در کبد به متابولیت فعال تبدیل نمی‌شود. به همین دلیل، آسیب کبدی آن بیشتر به اثر مستقیم مربوط است تا به بار متابولیک.

نفوذ بافتی، تفاوت اصلی فلوکونازول با بسیاری از خوراکی‌های هم‌خانواده است. در مایع مغزی-نخاعی، غلظت دارو نزدیک ۸۰ درصد پلاسما است و در بیماران مبتلا به برونشکتازی، غلظت خلط پس از یک دوز خوراکی 150 میلی‌گرم با پلاسما برابر بود برچسب رسمی این دارو در DailyMed.

در مقایسه با نیستاتین و کلوتریمازول که بیشتر موضعی استفاده می‌شوند، این دارو اثر سیستمیک دارد. همین ویژگی آن را برای عفونت‌های مخاطی و عمقی مناسب می‌کند، اما سطح تداخلات دارویی را هم بالا می‌برد.

نام ژنریک و کد ATC فلوکونازول چیست؟

نام ژنریک این دارو فلوکونازول است و کد ATC آن J02AC01 است. حرف J گروه ضدعفونت‌ها را نشان می‌دهد، J02 ضدقارچ‌های سیستمیک است و AC زیرگروه تریازول‌ها. عدد پایانی همین مولکول را از تریازول‌های دیگر جدا می‌کند.

منبع رسمی این طبقه‌بندی، ایندکس ATC سازمان جهانی بهداشت است (ایندکس ATC فلوکونازول). این کد در پروفایل ترکیب در پایگاه PubChem هم ثبت شده است (رکورد ATC در PubChem).

در ایران این دارو بیشتر با نام ژنریک فلوکونازول و در بسته‌های ۱۵۰ میلی‌گرمی عرضه می‌شود نمونهٔ برچسب قرص این دارو. نام تجاری اصلی آن دیفلوکان است و نسخه‌های ژنریک متعددی هم وجود دارد. نام تجاری برتری اثبات‌شده‌ای بر ژنریک ندارد و معیار انتخاب، دوز و شکل دارویی است.

فلوکونازول در چه اشکال دارویی عرضه می‌شود؟

شکل رایج فلوکونازول قرص خوراکی است و در بازارهای مختلف در دوزهای ۵۰، ۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ میلی‌گرم ساخته می‌شود برچسب رسمی دارو. سوسپانسیون خوراکی و محلول تزریقی هم برای بیماران بستری و کودکان وجود دارد.

سوسپانسیون خوراکی برای کودکان و برای کسانی که بلع قرص برایشان دشوار است اهمیت دارد، چون دوز کودک وزن‌محور است بخش دوز کودکان در برچسب. محلول تزریقی همان دوز خوراکی را دارد، چون جذب خوراکی سریع و تقریباً کامل است.

در ایران بیشترین شکل مصرف‌شده قرص یا کپسول ۱۵۰ میلی‌گرمی است برچسب قرص ۱۵۰ میلی‌گرمی. اگر داروخانه شکل دیگری داد، عدد میلی‌گرم روی بسته را با نسخه مقایسه کن.

موارد مصرف تأییدشدهٔ فلوکونازول کدام‌اند؟

موارد مصرف تأییدشدهٔ فلوکونازول سه گروه اصلی دارد: کاندیدیازیس واژینال، کاندیدیازیس دهانی و مری، و مننژیت کریپتوکوکی. پیشگیری از کاندیدیازیس در بیماران پیوند مغز استخوان هم مورد تأیید است.

در عفونت‌های کاندیدایی سیستمیک، از جمله کاندیدمیا و پنومونی، شواهد از مطالعات کوچک و بدون گروه کنترل می‌آید بخش موارد مصرف برچسب. به همین دلیل دوز و مدت در این موارد به قضاوت پزشک و وضعیت بیمار بستگی دارد.

کشت و شناسایی قارچ پیش از درمان توصیه می‌شود، اما شروع درمان می‌تواند پیش از آماده‌شدن نتیجه باشد راهنمای کشت در برچسب. اگر نتیجه نشان دهد قارچ به فلوکونازول حساس نیست، درمان باید عوض شود.

عفونت قارچی واژن در بسیاری از زنان عود می‌کند و عوامل زمینه‌ای مثل دیابت، مصرف آنتی‌بیوتیک و بهداشت ناحیهٔ حساس در آن نقش دارند. ژل شست‌وشوی بهداشت ناحیهٔ حساس نئودرم فمین‌تایم یک گزینهٔ بهداشتی است، نه درمان دارویی.

مکانیسم اثر فلوکونازول چگونه است؟

فلوکونازول آنزیم ۱۴-آلفا-دمتیلاز قارچ را مهار می‌کند. این آنزیم تبدیل لانوسترول به ارگوسترول را انجام می‌دهد و ارگوسترول جزء اصلی غشای قارچ است. با کاهش ارگوسترول، غشا ناپایدار می‌شود و رشد قارچ متوقف می‌گردد فارماکولوژی برچسب.

این آنزیم در انسان هم وجود دارد، اما فلوکونازول تمایل بسیار بیشتری به آنزیم قارچی دارد. همین انتخاب‌پذیری، شکاف ایمنی نسبی دارو را توضیح می‌دهد و دلیل پایین‌بودن عوارض هورمونی در دوزهای معمول است.

این دارو قارچ‌کش نیست و بیشتر رشد قارچ را متوقف می‌کند. به همین دلیل سیستم ایمنی بیمار در پاکسازی نهایی نقش دارد. در بیماران با نقص ایمنی، دورهٔ درمان اغلب طولانی‌تر است و احتمال بازگشت بیشتر می‌شود.

دوز فلوکونازول در عفونت قارچی واژن چقدر است؟

دوز توصیه‌شدهٔ فلوکونازول برای کاندیدیازیس واژینال ۱۵۰ میلی‌گرم به‌صورت یک دوز خوراکی واحد است دوز واحد در برچسب. این دوز در نارسایی کلیه هم تغییر نمی‌کند، چون فقط یک نوبت مصرف می‌شود.

در مطالعات مقایسه‌ای آمریکا، ۴۴۸ بیمار با دوز واحد ۱۵۰ میلی‌گرم درمان شدند مطالعات بالینی برچسب. عارضهٔ مرتبط با دارو در ۲۶ درصد این بیماران گزارش شد، در برابر ۱۶ درصد در گروه داروهای واژینال.

اثربخشی یک دوز خوراکی با چند روز داروی موضعی قابل مقایسه است، اما هر کدام عوارض خودش را دارد. انتخاب بین آن‌ها به شدت علائم، بارداری، تداخلات و ترجیح بیمار بستگی دارد و باید با پزشک انجام شود.

مرد جوان نشسته سر میز آشپزخانه در حال مصرف یک قرص با لیوان آب
دوز واحد واژینال یک قرص است و نیازی به تکرار روزانه ندارد.

دوز فلوکونازول در برفک دهان، مری و مننژیت چقدر است؟

در برفک دهان، دوز روز اول ۲۰۰ میلی‌گرم و پس از آن ۱۰۰ میلی‌گرم در روز است دوز کاندیدیازیس دهانی. درمان معمولاً دست‌کم دو هفته ادامه می‌یابد تا احتمال بازگشت کم شود.

در کاندیدیازیس مری، همان دوز شروع به کار می‌رود و در صورت نیاز تا ۴۰۰ میلی‌گرم در روز قابل افزایش است دوز کاندیدیازیس مری. حداقل سه هفته درمان و دو هفته ادامه پس از رفع علائم توصیه می‌شود.

در مننژیت کریپتوکوکی، دوز روز اول ۴۰۰ میلی‌گرم و سپس ۲۰۰ میلی‌گرم در روز است دوز مننژیت کریپتوکوکی. مدت درمان اولیه ۱۰ تا ۱۲ هفته پس از منفی شدن کشت مایع مغزی-نخاعی است.

در کودکان، دوز برفک دهان ۶ میلی‌گرم بر کیلوگرم در روز اول و سپس ۳ میلی‌گرم بر کیلوگرم در روز است دوز کودکان در برچسب. دوز کودک همیشه وزن‌محور است و نباید از دوز بزرگسال کپی شود.

دوز فلوکونازول در نارسایی کلیه چگونه تنظیم می‌شود؟

دوز واحد واژینال در نارسایی کلیه تغییر نمی‌کند، اما در درمان چندنوبتی باید کاهش یابد. قاعدهٔ ساده این است: با کلیرانس کراتینین بالای ۵۰، دوز کامل و با کلیرانس ۵۰ یا کمتر، نصف دوز.

در بیماران تحت همودیالیز، دوز کامل پس از هر جلسه دیالیز داده می‌شود جدول تنظیم دوز کلیوی. در روزهای بدون دیالیز، دوز بر اساس کلیرانس کراتینین کاهش می‌یابد.

نیمه‌عمر فلوکونازول با افت عملکرد کلیه به‌شدت بالا می‌رود. نیمه‌عمر پس از دوز ۵۰ میلی‌گرم حدود ۲۶٫۶ ساعت و پس از دوز ۱۵۰ میلی‌گرم حدود ۳۴ ساعت است جدول فارماکوکینتیک.

عوارض جانبی شایع فلوکونازول کدام‌اند؟

شایع‌ترین عوارض دوز واحد فلوکونازول سردرد، تهوع و درد شکم است. در مطالعات، سردرد در ۱۳ درصد، تهوع در ۷ درصد و درد شکم در ۶ درصد بیماران گزارش شد عوارض در برچسب. بیشتر این عوارض خفیف تا متوسط بودند.

در مصرف چندنوبتی، تهوع در ۳٫۷ درصد، سردرد در ۱٫۹ درصد و بثورات پوستی در ۱٫۸ درصد بیماران دیده شد دادهٔ کارآزمایی‌های چندنوبتی. اسهال و استفراغ هم در فهرست عوارض شایع هستند.

عوارض نادر اما جدی شامل آسیب کبدی، آنژیوادم، آنافیلاکسی و اختلال‌های پوستی شدید است هشدارهای برچسب. طولانی شدن فاصلهٔ QT و آریتمی بطنی هم در موارد نادر گزارش شده است.

مصرف آنتی‌بیوتیک می‌تواند تعادل میکروبیوم روده و واژن را به‌هم بزند و زمینهٔ عود قارچ را فراهم کند. راهنمای پروبیوتیک و پری‌بیوتیک توضیح می‌دهد کدام سویه‌ها شواهد بهتری دارند.

چه کسانی نباید فلوکونازول مصرف کنند؟

فلوکونازول در حساسیت به خود دارو یا اجزای آن ممنوع است. مصرف همزمان با داروهایی که فاصلهٔ QT را طولانی می‌کنند و از CYP3A4 متابولیزه می‌شوند هم ممنوع است.

اریترومایسین، پیموزاید و کینیدین در این فهرست قرار دارند فهرست منع مصرف. برای بیمارانی که به سایر آزول‌ها حساسیت دارند احتیاط لازم است، چون اطلاعات کافی دربارهٔ حساسیت متقاطع وجود ندارد.

در نارسایی کبدی، فلوکونازول با احتیاط تجویز می‌شود. در نارسایی کلیه، اصلاح دوز لازم است، نه پرهیز کامل از دارو. در بارداری و شیردهی، تصمیم باید با پزشک گرفته شود.

فلوکونازول با کدام داروها تداخل خطرناک دارد؟

این دارو آنزیم‌های CYP2C9 و CYP3A4 را مهار می‌کند و غلظت بسیاری از داروها را بالا می‌برد. خطرناک‌ترین تداخل‌ها با وارفارین، داروهای ضددیابت سولفونیلاوره و داروهای طولانی‌کنندهٔ QT است.

در مطالعهٔ بالینی، غلظت گلیپیزید پس از مصرف فلوکونازول ۴۹ درصد و گلیبوراید ۴۴ درصد افزایش یافت دادهٔ تداخل سولفونیلاوره. این افزایش می‌تواند افت قند خون ایجاد کند.

غلظت میدازولام پس از فلوکونازول تا ۲۵۹ درصد بالا رفت تداخل میدازولام. سیکلوسپورین، تاکرولیموس، فنتانیل و استاتین‌ها هم داروهایی هستند که نیاز به پایش دارند.

وارفارین با فلوکونازول می‌تواند INR را بالا ببرد و خونریزی ایجاد کند تداخل وارفارین. در مصرف همزمان، پایش INR ضروری است.

هشدارهای کبدی، قلبی و بارداری فلوکونازول چیست؟

آسیب کبدی نادر اما جدی است و در برخی موارد کشنده گزارش شده. بیشتر این موارد در بیماران با بیماری زمینه‌ای شدید رخ داده و ارتباطی با دوز یا مدت درمان پیدا نشده است هشدار کبدی برچسب.

طولانی شدن QT بیشتر در بیماران با بیماری قلبی، اختلال الکترولیت یا مصرف همزمان داروهای مؤثر بر QT دیده شده هشدار QT در برچسب. در این بیماران، ارزیابی قلبی پیش از تجویز منطقی است.

در بارداری، مطالعات اپیدمیولوژیک احتمال سقط و ناهنجاری مادرزادی را پس از دوز ۱۵۰ میلی‌گرم در سه ماههٔ اول مطرح کرده‌اند بخش بارداری برچسب. این یافته‌ها محدودیت دارند و در کارآزمایی کنترل‌شده تأیید نشده‌اند.

فلوکونازول در شیر مادر به مقدار کم منتقل می‌شود. دوز تخمینی نوزاد حدود ۰٫۳۹ میلی‌گرم بر کیلوگرم در روز است که نزدیک ۱۳ درصد دوز نگهدارندهٔ کودک محسوب می‌شود دادهٔ شیر مادر.

نارسایی آدرنال، تشدید عفونت با گونه‌های مقاوم مانند کاندیدا کروزه و سرگیجه هنگام رانندگی از دیگر هشدارها است فهرست هشدارهای برچسب.

شرایط نگهداری فلوکونازول چگونه است؟

قرص را در دمای اتاق و دور از رطوبت نگه دار. محدودهٔ توصیه‌شده ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد است و انحراف کوتاه تا ۱۵ و ۲۹ درجه هم مجاز است شرایط نگهداری برچسب.

  • قرص را در بستهٔ اصلی و بستهٔ محفوظ از رطوبت نگه دار.
  • دارو را از گرما، نور مستقیم و بخار حمام دور نگه دار.
  • هر قرصی که تغییر رنگ، ترک یا خردشدگی دارد را مصرف نکن.
  • سوسپانسیون بازشده را طبق برچسب و در یخچال نگه دار و تاریخ انقضای کوتاه‌تر آن را جدی بگیر.

قرص را تا زمان مصرف در بستهٔ خودش بگذار. رطوبت حمام و آشپزخانه برای نگهداری دارو مناسب نیست و می‌تواند پایداری قرص را کم کند.

دارو را دور از دسترس کودکان نگه دار و قرصی که رنگش تغییر کرده را مصرف نکن. سوسپانسیون پس از باز شدن باید طبق برچسب نگهداری شود، چون پایداری آن کوتاه‌تر است.

فلوکونازول در مقایسه با گزینه‌های دیگر چگونه انتخاب می‌شود؟

انتخاب بین فلوکونازول و داروهای موضعی به شدت عفونت، بارداری، تداخلات و ترجیح بیمار بستگی دارد. این دارو برای کسی مناسب‌تر است که یک دوز ساده می‌خواهد و داروی تداخل‌کننده مصرف نمی‌کند.

گزینهشکل مصرفمزیت اصلیمحدودیت اصلی
فلوکونازولیک دوز خوراکیسادگی و پوشش سیستمیکتداخلات دارویی و عوارض گوارشی
کلوتریمازول واژینالموضعی در چند روزجذب سیستمیک بسیار کمنیاز به تکرار و دورهٔ طولانی‌تر
نیستاتینموضعی در چند روزسابقهٔ طولانی در بارداریاثر محدود به سطح مخاط

در مطالعهٔ مقایسه‌ای برچسب، درصد عود بالینی برای این دارو ۲۲ درصد و برای نیستاتین ۲۳ درصد بود مقایسهٔ این دارو و نیستاتین. این نزدیکی نشان می‌دهد انتخاب باید بر پایهٔ شرایط بیمار باشد، نه فقط عدد اثربخشی.

پرسش‌های متداول دربارهٔ فلوکونازول

این بخش کوتاه‌ترین پاسخ‌ها را به پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ فلوکونازول می‌دهد. هر پاسخ بر پایهٔ همان منابعی است که در متن به آن‌ها استناد شد. اگر پاسخ پرسش تو این‌جا نبود، بخش‌های قبلی را بخوان و برای تصمیم درمانی با پزشک مشورت کن.

جمع‌بندی: فلوکونازول را چطور و چه زمانی مصرف کنیم؟

فلوکونازول یک ضدقارچ خوراکی کارآمد است که برای عفونت‌های مشخص تجویز می‌شود، نه برای هر خارش یا ترشح. دوز واحد واژینال ساده است، اما همین دوز هم با تداخلات دارویی و بیماری کبدی می‌تواند مشکل بسازد.

پیش از مصرف، فهرست داروهایت را به پزشک و داروساز بده. اگر وارفارین، داروی قند، داروی قلبی یا استاتین مصرف می‌کنی، تداخل باید بررسی شود.

اگر پس از درمان علائم برگشت، دوباره همان دارو را خودسرانه تکرار نکن. بازگشت سریع می‌تواند نشانهٔ گونهٔ مقاوم یا عامل زمینه‌ای دیگری باشد.

در بادی‌من، هدف این است که تصمیم درمانی را با اطلاعات درست بگیری، نه اینکه خودت دارو انتخاب کنی. برای شناخت عوامل تغذیه‌ای مؤثر بر ایمنی، راهنمای مکمل روی و نقش آن در ایمنی و مکمل ویتامین D3 2000 نکس‌استایل نقطهٔ شروع خوبی هستند.

داروساز زن ایستاده پشت پیشخوان داروخانه در حال خواندن برچسب یک جعبه دارو
بررسی تداخل دارویی با داروساز، بخشی از مصرف ایمن فلوکونازول است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *