رفتن به پیمایش رفتن به محتوای اصلی
اطلاعات دارویی

پردنیزولون: راهنمای کامل دوز، عوارض، تداخل دارویی و قطع تدریجی

بستهٔ قرص پردنیزولون، قرص‌های سفید گرد، لیوان آب و دفترچهٔ برنامهٔ دوز روی سطح کتان روشن در نور ملایم

آخرین به‌روزرسانی:

این دارو در یک نگاه

پردنیزولون یک کورتیکواستروئید خوراکی است که برای مهار التهاب و سرکوب پاسخ ایمنی تجویز می‌شود. دوز اولیهٔ معمول آن در برچسب رسمی بین ۵ تا ۶۰ میلی‌گرم در روز ذکر شده و برای هر بیمار جداگانه تعیین می‌شود برچسب رسمی قرص در DailyMed. کد ATC آن H02AB06 است و مهم‌ترین نکتهٔ ایمنی، قطع تدریجی پس از مصرف طولانی است شاخص ATC/DDD سازمان جهانی بهداشت.

پردنیزولون چیست و مکانیسم اثر آن چگونه است؟

پردنیزولون شکل فعال کورتیزول است و به گیرندهٔ گلوکوکورتیکوئید درون سلول می‌چسبد. این اتصال تولید پروتئین‌های التهابی را کم می‌کند و در همان زمان پاسخ ایمنی را مهار می‌کند. نتیجه، کاهش تورم، درد و آسیب بافتی در بیماری‌های التهابی و خودایمن است مرور عوارض کورتیکواستروئیدها در PubMed.

این دارو برخلاف داروهای ضدالتهاب ساده مثل ایبوپروفن، مسیر هورمونی بدن را تغییر می‌دهد. به همین دلیل اثر آن گسترده‌تر است و عوارضش هم به همان اندازه گسترده‌تر می‌شود. اگر دربارهٔ تفاوت این دو دسته سؤال دارید، راهنمای ایبوپروفن و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی را بخوانید.

کد ATC و طبقه‌بندی دارویی چیست؟

پردنیزولون در گروه داروهای سیستمیک کورتیکواستروئید و زیرگروه گلوکوکورتیکوئیدها قرار می‌گیرد. کد ATC آن H02AB06 است و دوز تعریف‌شدهٔ روزانه برای مصرف خوراکی ۱۰ میلی‌گرم ثبت شده است جدول رسمی ATC/DDD سازمان جهانی بهداشت. این کد برای شناسایی دقیق دارو در نسخه و پروندهٔ دارویی استفاده می‌شود.

منبع: شاخص ATC/DDD سازمان جهانی بهداشت
ویژگیمقدار
کد ATCH02AB06
گروه داروییگلوکوکورتیکوئید سیستمیک
دوز تعریف‌شدهٔ روزانه (خوراکی)۱۰ میلی‌گرم
شکل رایجقرص خوراکی
نیمه‌عمر زیستی۱۸ تا ۳۶ ساعت

چه شکل‌ها و دوزهایی برای مصرف وجود دارد؟

پردنیزولون در ایران بیشتر به شکل قرص خوراکی با دوزهای ۵ و ۱۰ و ۲۰ میلی‌گرم عرضه می‌شود برگهٔ رسمی اشکال دارویی. شکل‌های دیگر شامل محلول خوراکی، سوسپانسیون و آمپول تزریقی است که فقط در شرایط خاص و زیر نظر پزشک به کار می‌رود.

قرص‌ها را می‌توان همراه یا بدون غذا مصرف کرد. اگر معدهٔ حساس دارید، مصرف همراه با یک وعدهٔ سبک، تحمل گوارشی را بهتر می‌کند. قرص را نجوید و اگر دوز نصف قرص است، از قرص خط‌دار یا تقسیم‌کنندهٔ قرص استفاده کنید.

بستهٔ قرص پردنیزولون با قرص‌های سفید گرد در بلیستر و یک لیوان آب روی میز روشن در نور طبیعی
دوز برای هر بیمار جداگانه تعیین می‌شود و قرص‌های خوراکی رایج‌ترین شکل مصرف آن هستند.

برای چه بیماری‌هایی تجویز می‌شود؟

پردنیزولون برای طیف وسیعی از بیماری‌های التهابی، آلرژیک و خودایمن تجویز می‌شود. نمونه‌های رایج شامل آسم، آرتریت روماتوئید، لوپوس، بیماری‌های پوستی التهابی، بیماری‌های گوارشی التهابی و برخی بیماری‌های خونی است موارد مصرف در برچسب رسمی.

در برخی بیماری‌های کلیوی مانند سندرم نفروتیک و در برخی اختلال‌های عصبی مانند میاستنی گراویس هم استفاده می‌شود. در این موارد دوز و مدت درمان کاملاً به شدت بیماری بستگی دارد و با نسخهٔ پزشک تنظیم می‌شود.

  • بیماری‌های التهابی مفاصل مانند آرتریت روماتوئید
  • آسم و بیماری‌های آلرژیک شدید
  • بیماری‌های خودایمن مانند لوپوس
  • بیماری‌های پوستی التهابی مانند اگزما و پسوریازیس شدید
  • بیماری‌های گوارشی التهابی
  • سندرم نفروتیک و برخی بیماری‌های کلیوی

دوز و نحوهٔ تنظیم آن

دوز پردنیزولون برای هر بیمار جداگانه و بر پایهٔ نوع بیماری، شدت علائم و پاسخ فرد تعیین می‌شود. برچسب رسمی، دوز اولیهٔ ۵ تا ۶۰ میلی‌گرم در روز را برای بزرگسالان ذکر کرده است بخش دوز و مصرف برچسب DailyMed. بیماری خفیف‌تر معمولاً دوز کمتری می‌خواهد.

پس از رسیدن به پاسخ بالینی مناسب، دوز به‌تدریج کم می‌شود تا کمترین مقداری پیدا شود که علائم را کنترل می‌کند راهنمای تنظیم دوز در برچسب رسمی. این کاهش پله‌پله است و یک‌باره انجام نمی‌شود.

منبع: بخش دوز و مصرف برچسب رسمی پردنیزولون
مرحلهٔ درمانمحدودهٔ معمولتوضیح
دوز اولیه۵ تا ۶۰ میلی‌گرم در روزبر پایهٔ شدت بیماری
دوز نگهدارندهکمترین دوز مؤثرپس از کنترل علائم
قطع درمانکاهش تدریجیپس از درمان طولانی
درمان یک‌روز‌درمیاندو برابر دوز روزانهدر برخی درمان‌های طولانی

چرا قطع تدریجی اهمیت دارد؟

مصرف طولانی پردنیزولون تولید کورتیزول طبیعی بدن را کم می‌کند. اگر دارو یک‌باره قطع شود، غدهٔ فوق‌کلیه فرصت بازیابی ندارد و ممکن است نارسایی آدرنال رخ دهد راهنمای بین‌المللی نارسایی آدرنال ناشی از گلوکوکورتیکوئید. نشانه‌های آن شامل ضعف شدید، تهوع، افت فشار خون و سرگیجه است.

جعبهٔ سازمان‌دهندهٔ قرص هفتگی با تعداد قرص‌های کم‌شونده و دفترچهٔ برنامهٔ کاهش تدریجی دوز روی میز چوبی
برنامهٔ کاهش تدریجی دوز باید نوشته و پیگیری شود تا قطع درمان طولانی پردنیزولون ایمن بماند.

کاهش دوز معمولاً در بازه‌های چند روز تا چند هفته انجام می‌شود. هرچه مدت درمان طولانی‌تر بوده باشد، این بازه طولانی‌تر می‌شود. الگوی «یک روز در میان» هم گاهی برای کم‌کردن سرکوب محور آدرنال به کار می‌رود کارآزمایی تصادفی درمان یک‌روز‌درمیان با پردنیزولون.

چه عوارضی ممکن است ایجاد شود؟

بیشتر عوارض پردنیزولون به دوز و مدت مصرف وابسته است. مصرف کوتاه‌مدت معمولاً عوارض محدودی دارد، ولی درمان طولانی می‌تواند چند دستگاه بدن را هم‌زمان درگیر کند مرور عوارض کورتیکواستروئیدها. شناختن این عوارض به بیمار کمک می‌کند زودتر با پزشک تماس بگیرد.

  • افزایش قند خون و بدترشدن دیابت
  • احتباس آب و نمک و بالا رفتن فشار خون
  • کمبود پتاسیم
  • پوکی استخوان و شکستگی
  • ضعف عضلانی و تحلیل تودهٔ عضله
  • آب مروارید و افزایش فشار داخل چشم
  • افزایش احتمال عفونت
  • نازک شدن پوست و کبودی آسان
  • بی‌خوابی، تحریک‌پذیری و تغییر خلق
  • زخم معده و خونریزی گوارشی در مصرف همراه با مسکن‌های ضدالتهاب

برای سلامت استخوان در درمان طولانی، پزشک ممکن است مکمل کلسیم و ویتامین D تجویز کند. نمونه‌های موجود در بازار شامل کلسیم سیترات یوروویتال و ویتامین D3 ۲۰۰۰ نکس‌استایل است. مصرف هر مکمل باید با نظر پزشک باشد.

با چه داروهایی تداخل دارد؟

این دارو با آنزیم‌های کبدی متابولیزه می‌شود و داروهایی که همین آنزیم‌ها را تغییر می‌دهند، سطح آن را جابه‌جا می‌کنند. داروهای القاکنندهٔ آنزیم اثر آن را کم می‌کنند و داروهای مهارکننده آن را بالا می‌برند بخش تداخلات برچسب رسمی. هر تغییر دارویی باید به پزشک گفته شود.

منبع: بخش تداخلات دارویی برچسب رسمی
دستهٔ دارویینمونهاثر احتمالی
القاکنندهٔ آنزیم کبدیریفامپین، کاربامازپین، فنیتوئینکاهش اثر پردنیزولون
مهارکنندهٔ آنزیم کبدیکتوکونازول، ایتراکونازولافزایش سطح پردنیزولون
مسکن‌های ضدالتهابایبوپروفن و ناپروکسنافزایش خطر زخم معده
داروهای ضدانعقادوارفارینتغییر نیاز به دوز و INR
داروهای دیابتانسولین و قرص‌های خوراکیافزایش قند خون
ادرارآورهافوروزمایدافت پتاسیم

منع مصرف: چه کسانی نباید مصرف کنند؟

پردنیزولون در عفونت قارچی سیستمیک فعال ممنوع است، چون سرکوب ایمنی عفونت را بدتر می‌کند. واکسن زنده هم در دوزهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی نباید تزریق شود بخش منع مصرف برچسب رسمی. حساسیت شدید به خود دارو هم منع مصرف دارد.

در برخی شرایط، مصرف فقط با احتیاط و زیر نظر دقیق انجام می‌شود. این شرایط شامل دیابت کنترل‌نشده، فشار خون بالا، پوکی استخوان شدید، زخم معده فعال، عفونت‌های مزمن، بیماری روانی شدید و آب مروارید است. در این موارد پزشک سود و زیان درمان را می‌سنجد.

هشدارها و احتیاط‌های مهم

در طول درمان با پردنیزولون، نشانه‌های عفونت ممکن است پنهان بمانند. تب و درد ممکن است کمتر از حد انتظار ظاهر شوند مرور بالینی عوارض و هشدارهای کورتیکواستروئید. به همین دلیل هر علامت غیرمعمول باید جدی گرفته شود.

درمان طولانی می‌تواند باعث کوشینگ دارویی شود. نشانه‌های آن شامل چاقی شکمی، صورت گرد، نازک شدن پوست و کبودی آسان است. این نشانه‌ها با کاهش دوز بهتر می‌شوند و باید به پزشک گزارش شوند.

اگر دوز را فراموش کردید، در صورت یادآوری نزدیک به زمان مصرف، همان دوز را بخورید. اگر زمان دوز بعدی نزدیک است، دوز فراموش‌شده را حذف کنید و دوز بعدی را سر وقت مصرف کنید. هرگز دو دوز را هم‌زمان نخورید.

پردنیزولون در بارداری، شیردهی و کودکان

مصرف پردنیزولون در بارداری فقط زمانی انجام می‌شود که سود آن بر خطرهای احتمالی بیشتر باشد. این تصمیم باید با پزشک متخصص و با بررسی دقیق بیماری گرفته شود اطلاعات مصرف در بارداری در برچسب رسمی. مصرف خودسرانه در این دوره ممنوع است.

مقدار کمی از پردنیزولون وارد شیر مادر می‌شود. در دوزهای معمول، شیردهی معمولاً منع نمی‌شود، ولی دوز بالا و مصرف طولانی نیاز به بررسی دارد. در کودکان، درمان طولانی می‌تواند رشد را کند کند و باید از نظر قد و وزن پایش شود.

پردنیزولون و ورزش: چه نکاتی را باید بدانید؟

در تجربهٔ تیم بادی‌من، بیشترین سؤال ورزشکاران دربارهٔ پردنیزولون به دو چیز برمی‌گردد: ضعف عضله و تأخیر در ترمیم. درمان طولانی با دوز بالا می‌تواند تودهٔ عضله را کم کند و روند ترمیم آسیب را کندتر کند شواهد عوارض عضلانی کورتیکواستروئید. شدت تمرین در این دوره باید با پزشک هماهنگ شود.

ورزش با وزنهٔ سبک و فعالیت هوازی ملایم معمولاً مشکل‌ساز نیست. ولی تمرین سنگین و برخوردی در دورهٔ دوز بالا توصیه نمی‌شود، چون خطر آسیب تاندون و کبودی بیشتر است. اگر درد غیرمعمول یا ضعف پیش‌رونده دارید، تمرین را قطع کنید و با پزشک تماس بگیرید.

برای حمایت تغذیه‌ای در دورهٔ التهاب و بازگشت به تمرین، پروتئین کافی و چربی‌های مفید اهمیت دارد. راهنمای امگا ۳ گیاهی به انتخاب منبع مناسب کمک می‌کند. مکمل جایگزین دارو نیست و مصرف آن باید با پزشک هماهنگ شود.

پردنیزولون یا دگزامتازون: کدام قوی‌تر است؟

دگزامتازون اثر ضدالتهابی قوی‌تر و مدت اثر طولانی‌تری دارد. پردنیزولون اثر متوسط و نیمه‌عمر کوتاه‌تری دارد و به همین دلیل برای درمان‌های روزانه راحت‌تر تنظیم می‌شود مقایسهٔ گروه‌های ATC کورتیکواستروئید. انتخاب بین این دو به بیماری و هدف درمان بستگی دارد.

منبع: برچسب رسمی پردنیزولون و مقایسهٔ گروه ATC
ویژگیپردنیزولوندگزامتازون
قدرت ضدالتهابیمتوسطبالا
نیمه‌عمر زیستی۱۸ تا ۳۶ ساعت۳۶ تا ۵۴ ساعت
کاربرد رایجدرمان روزانهٔ بیماری‌های التهابیشرایط شدید و کوتاه‌مدت
تنظیم دوزانعطاف بیشترحساس‌تر

نام ژنریک و شکل‌های تجاری آن

نام ژنریک بین‌المللی این دارو پردنیزولون است و در بازار با نام‌های تجاری گوناگون عرضه می‌شود. شکل رایج آن قرص ۵ و ۱۰ میلی‌گرم است و در برخی کشورها محلول خوراکی هم وجود دارد فهرست اشکال و دوزهای برچسب رسمی. نام تجاری نباید جای نام ژنریک را در نسخه بگیرد.

این دارو با متیل‌پردنیزولون و هیدروکورتیزون یک خانواده است، ولی دوز و کاربردشان یکی نیست. جابه‌جایی این داروها بدون محاسبهٔ دقیق پزشک خطرناک است، چون قدرت ضدالتهابی و مدت اثرشان تفاوت دارد.

شرایط نگهداری و پایداری دارو

قرص را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. برچسب رسمی دمای ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتی‌گراد را توصیه می‌کند شرایط نگهداری در برچسب رسمی. قرص را در ظرف بسته و دور از دسترس کودکان بگذارید.

داروی تاریخ‌گذشته را دور بریزید. تغییر رنگ، بوی نامتعارف یا خردشدگی قرص نشانهٔ خرابی است. دارو را در حمام یا کنار بخاری نگه ندارید، چون رطوبت و گرما کیفیت آن را کم می‌کند.

اشتباهات رایج در مصرف

شایع‌ترین اشتباه، قطع یک‌بارهٔ دارو پس از بهترشدن علائم است. این کار می‌تواند نارسایی آدرنال ایجاد کند راهنمای قطع تدریجی گلوکوکورتیکوئید. قطع درمان باید با برنامهٔ پزشک انجام شود، نه با تصمیم شخصی.

اشتباه دوم، مصرف هم‌زمان با مسکن‌های ضدالتهاب بدون اطلاع پزشک است. این ترکیب خطر زخم و خونریزی معده را بالا می‌برد. اشتباه سوم، دو برابر کردن دوز در روز فراموشی است که خطر عوارض را افزایش می‌دهد.

سؤال‌های متداول دربارهٔ پردنیزولون

منابع و مطالعهٔ بیشتر

این مقاله بر پایهٔ برچسب رسمی دارو در DailyMed، شاخص ATC/DDD سازمان جهانی بهداشت و چند مرور و راهنمای بالینی در PubMed ساخته شده است. هر عدد دوز در همان جمله به منبع خود لینک شده است.

برای مطالعهٔ عوارض سیستمیک کورتیکواستروئیدها، مرور عوارض کورتیکواستروئید در PubMed نقطهٔ شروع خوبی است. برای مدیریت نارسایی آدرنال ناشی از قطع دارو، راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۵ مرجع اصلی است.

اگر درمان طولانی دارید، دربارهٔ سلامت استخوان و انتخاب مکمل با پزشک مشورت کنید. راهنمای امگا ۳ گیاهی و راهنمای ایبوپروفن و داروهای ضدالتهاب دو مقالهٔ مرتبط دیگر در دانشنامهٔ بادی‌من هستند.

سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله فقط جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا تجویز پزشک نیست. دوز پردنیزولون نباید بدون نسخه و نظر پزشک شروع، تغییر یا قطع شود. در صورت ضعف شدید، تهوع، افت فشار خون یا نشانهٔ عفونت، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

متوجه شدم
✕
از «BODYMAN» مثل دیجی‌کالا خرید کن!

با وارد کردن شماره تلفنی که در دیجی‌کالا ثبت کردی، اطلاعات حسابت رو ببین، آدرست رو انتخاب کن و خریدت رو مثل دیجی‌کالا سریع، قسطی و امن انجام بده.

progress
digikala تایید شده توسط دیجی‌کالا

این سایت توسط دیجی‌کالا بررسی شده و مالکیت، اطلاعات تماس، کیفیت و نحوه ارائه خدمات آن تأیید شده‌است.