رفتن به پیمایش رفتن به محتوای اصلی
اطلاعات دارویی

آلوپورینول: راهنمای کامل مصرف، دوز، عوارض و تداخل

بطری سفید بی‌برچسب قرص، چند قرص سفید گرد، لولهٔ آزمایش خون و لیوان آب روی سطح سنگی تیره در نور پنجره

آخرین به‌روزرسانی:

آلوپورینول در یک نگاه

آلوپورینول دارویی خوراکی است که ساخت اسید اوریک را در بدن کم می‌کند و برای کنترل نقرس و بالا بودن اسید اوریک تجویز می‌شود. در بادی‌من این راهنما بر پایهٔ برگهٔ رسمی دارو در DailyMed و راهنماهای بالینی نقرس نوشته شده است. دوز شروع معمول در بزرگسالان ۱۰۰ میلی‌گرم در روز است و پس از آن به‌آرامی بالا می‌رود برگهٔ رسمی آلوپورینول در DailyMed.

منبع: برگهٔ رسمی آلوپورینول (ACCORD) در DailyMed
ویژگیمقدار
کد ATCM04AA01
گروه داروییمهارکنندهٔ گزانتین اکسیداز
شکل دارویی در ایرانقرص ۱۰۰ و ۳۰۰ میلی‌گرم
دوز شروع معمول۱۰۰ میلی‌گرم در روز
دوز نگهدارندهٔ معمول۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم در روز
هدف اسید اوریک خونکمتر از ۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر
فاصلهٔ افزایش دوزهر ۲ تا ۵ هفته
مدت پیشگیری همراه۳ تا ۶ ماه

آلوپورینول چیست و چگونه کار می‌کند؟

آلوپورینول با مهار آنزیم گزانتین اکسیداز کار می‌کند. این آنزیم آخرین مرحلهٔ ساخت اسید اوریک را در بدن انجام می‌دهد. وقتی آلوپورینول آن را مهار می‌کند، تولید اسید اوریک کم می‌شود و غلظت آن در خون پایین می‌آید. نتیجه این کاهش، کمتر شدن ته‌نشین شدن بلورهای اورات در مفاصل و بافت‌ها است.

مکانیسم اثر آلوپورینول «کاهش تولید» است، نه «افزایش دفع». همین تفاوت آن را از داروهای ادرارآور جدا می‌کند که دفع اسید اوریک را افزایش می‌دهند. کد ATC آلوپورینول M04AA01 است و در گروه داروهای ضد‌نقرس جای می‌گیرد شاخص ATC/DDD سازمان جهانی بهداشت. نیمه‌عمر فعال متابولیت آن، اگزی‌پورینول، نزدیک به ۱۵ تا ۲۰ ساعت است، پس اثر آن یک‌شبه کامل نمی‌شود مرور جامع نقرس در Nature Reviews Disease Primers.

تختهٔ چوبی با گوشت قرمز، میگو و جگر روی میز سنگی آشپزخانه
گوشت قرمز، جگر و برخی غذاهای دریایی منابع پورین هستند و سطح اسید اوریک را بالا می‌برند.

همین نکته یک پیامد عملی مهم دارد. آلوپورینول سطح اسید اوریک را کم می‌کند، ولی این کار چند هفته طول می‌کشد. پس قضاوت دربارهٔ اثر آن پیش از آزمایش خون دوباره، معنایی ندارد. برای رسیدن به هدف، معمولاً چند بار تنظیم دوز لازم است توصیه‌های به‌روزشدهٔ EULAR برای مدیریت نقرس.

بلورهای سوزنی‌شکل اورات روی تخته‌سنگ تیره در نور جانبی تند کنار هاون سرامیکی
آلوپورینول تولید اسید اوریک را کم می‌کند، و اثر واقعی آن با آزمایش خون اسید اوریک سنجیده می‌شود نه با احساس بیمار.

آلوپورینول برای چه کسانی تجویز می‌شود؟

آلوپورینول برای پایین آوردن اسید اوریک در افرادی تجویز می‌شود که نقرس مکرر دارند، سنگ کلیهٔ اوریکی ساخته‌اند یا رسوب اورات در بافت‌هایشان دیده شده است. انتخاب دارو و زمان شروع آن با پزشک است و به تعداد حملات، وضعیت کلیه و بیماری‌های همراه بستگی دارد. در راهنمای EULAR، درمان پایین‌آورندهٔ اسید اوریک برای بیماران با حملات مکرر توصیه شده است راهنمای EULAR برای آغاز درمان پایین‌آورندهٔ اسید اوریک.

موارد مصرف اصلی آلوپورینول را می‌توان در چند گروه خلاصه کرد. توجه کنید که این فهرست آموزشی است و جای تصمیم پزشک را نمی‌گیرد.

  • نقرس مکرر با دو حمله یا بیشتر در سال
  • نقرس با توفوس یا تخریب مفصل در تصویربرداری
  • سنگ کلیهٔ اوریکی و رسوب اورات در کلیه
  • هیپراوریسمی شدید در بیماران با نارسایی کلیه
  • پیشگیری از سنگ اورات در برخی بیماران تحت شیمی‌درمانی

در بیماران با بیماری مزمن کلیه، تصمیم‌گیری حس‌استر حساس‌تری دارد. راهنمای مرور نقرس در بیماری مزمن کلیه تأکید می‌کند که این بیماران باید با دوز پایین‌تر شروع کنند و پایش نزدیک‌تری داشته باشند مرور مدیریت نقرس و هیپراوریسمی در بیماری مزمن کلیه.

دوز آلوپورینول چگونه تنظیم می‌شود؟

تنظیم دوز آلوپورینول قاعدهٔ ثابتی ندارد و بر پایهٔ عدد اسید اوریک خون انجام می‌شود. پزشک با یک دوز شروع پایین آغاز می‌کند، سپس هر چند هفته آزمایش می‌گیرد و دوز را بالا می‌برد تا به هدف برسد. هدف معمول در بیشتر راهنماها رساندن اسید اوریک به کمتر از ۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است هدف درمانی اسید اوریک در راهنمای EULAR.

دوز نگهدارندهٔ معمول آلوپورینول در بزرگسالان ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم در روز است دوزهای ثبت‌شده در برگهٔ رسمی دارو. در نقرس شدید یا همراه با توفوس، دوز می‌تواند تا ۶۰۰ میلی‌گرم در روز برسد مرور جامع نقرس و دوزهای درمانی. در بیماران با نارسایی کلیه، شروع با ۵۰ میلی‌گرم در روز و افزایش هر ۲ تا ۵ هفته توصیه می‌شود توصیه‌های دوزدهی در بیماری مزمن کلیه.

منبع: بررسی پیشگیری با کولشیسین در روش شروع آرام آلوپورینول
وضعیت بیماردوز شروعهدف اسید اوریک
بزرگسال با عملکرد کلیهٔ طبیعی۱۰۰ میلی‌گرم در روزکمتر از ۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر
بیماری مزمن کلیه۵۰ میلی‌گرم در روزکمتر از ۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر
نقرس شدید با توفوس۱۰۰ میلی‌گرم در روزکمتر از ۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

چرا شروع آلوپورینول باید آرام باشد؟

شروع آرام آلوپورینول یک توصیهٔ سلیقه‌ای نیست، یک قاعدهٔ ایمنی است. وقتی دوز در چند هفته به‌تدریج بالا می‌رود، هم تحمل بیمار بهتر می‌شود و هم خطر سندرم حساسیت آلوپورینول پایین می‌آید. به همین دلیل راهنماهای امروز به‌جای «دوز ثابت از روز اول»، روش «کم شروع کن و آرام بالا برو» را توصیه می‌کنند بررسی روش شروع آرام و کاهش خطر واکنش حساسیت.

در همین دورهٔ شروع، احتمال حملهٔ نقرس بیشتر می‌شود. علت این است که تغییر سریع سطح اسید اوریک می‌تواند بلورهای موجود در مفصل را جابه‌جا کند. این حمله نشانهٔ شکست درمان نیست و به معنی حساسیت به دارو هم نیست. به همین دلیل پزشکان در ماه‌های اول یک داروی پیشگیری همراه تجویز می‌کنند توصیهٔ پیشگیری از حمله در آغاز درمان.

نکتهٔ کلیدی: افزایش دوز آلوپورینول باید با آزمایش خون اسید اوریک همراه باشد، نه با حدس و گمان بر پایهٔ احساس درد.

آلوپورینول در حملهٔ نقرس چه وضعی دارد؟

برای سال‌ها قاعده این بود که آلوپورینول در وسط حملهٔ نقرس شروع نشود. این قاعده امروز تغییر کرده است. راهنمای EULAR می‌گوید شروع درمان پایین‌آورندهٔ اسید اوریک حتی در هنگام حمله مجاز است، به شرطی که داروی ضدالتهاب کافی همراه آن باشد راهنمای EULAR دربارهٔ شروع درمان در هنگام حمله.

اگر بیمار از قبل آلوپورینول مصرف می‌کند، در هنگام حمله دارو قطع نمی‌شود. قطع ناگهانی می‌تواند سطح اسید اوریک را جابه‌جا کند و دورهٔ حمله را طولانی‌تر کند. درمان حملهٔ حاد با داروهای ضدالتهاب انجام می‌شود و آلوپورینول در کنار آن ادامه می‌یابد.

کولشیسین با دوز پایین، یکی از گزینه‌های پیشگیری از حمله در دورهٔ شروع است. در بررسی‌های بالینی، مصرف کولشیسین روزانه در ماه‌های اول روش شروع آرام، شمار حملات را کم کرده است بررسی کولشیسین در دورهٔ شروع درمان.

چه غذاهایی سطح اسید اوریک را بالا می‌برند؟

غذاهای پورین‌دار منبع اصلی اسید اوریک بیرونی در بدن هستند. پورین ترکیبی است که در بدن به اسید اوریک تبدیل می‌شود. گوشت قرمز، دل و جگر، برخی غذاهای دریایی و نوشیدنی‌های شیرین با فروکتوز بالا بیشترین سهم را دارند. تغییر رژیم جای دارو را نمی‌گیرد، ولی می‌تواند بار کل اسید اوریک را کم کند مرور جامع عوامل تغذیه‌ای در نقرس.

برخلاف باور قدیمی، حذف کامل پروتئین لازم نیست. هدف، کم کردن منابع پرپورین و پرهیز از الکل و نوشیدنی شیرین است. سبزیجات پورین‌دار مانند مارچوبه و اسفناج در بیشتر مطالعات با افزایش خطر حمله همراه نبوده‌اند.

آب کافی بخش مهمی از کنترل نقرس است، چون دفع اسید اوریک از کلیه را بهتر می‌کند. مصرف روزانهٔ مایعات برای بیشتر بیماران توصیه می‌شود توصیه‌های تغذیه‌ای و مایعات در نقرس.

آلوپورینول با چه داروهایی تداخل دارد؟

مهم‌ترین تداخل آلوپورینول با آزاتیوپرین و مرکاپتوپورین است. آلوپورینول آنزیمی را مهار می‌کند که این دو دارو را تجزیه می‌کند، پس سطح آن‌ها در خون به‌شدت بالا می‌رود. اگر این ترکیب لازم باشد، دوز آزاتیوپرین یا مرکاپتوپورین باید دست‌کم ۷۵٪ کاهش یابد و زیر نظر پزشک باشد مرور ایمنی داروهای ضد‌نقرس و تداخل‌های کلیدی.

چند تداخل دیگر هم اهمیت عملی دارند و بهتر است بیمار آن‌ها را بشناسد:

  • آزاتیوپرین و مرکاپتوپورین خطر سرکوب شدید مغز استخوان
  • آمپی‌سیلین و آموکسی‌سیلین احتمال بروز بثورات پوستی را بالا می‌برند
  • ادرارآورهای تیازیدی خطر واکنش حساسیت را بیشتر می‌کنند
  • وارفارین در موارد نادر اثر ضد‌انعقادی را تغییر می‌دهد
  • تئوفیلین پاک‌سازی آن را کم می‌کند

اگر داروی ضد‌انعقاد مصرف می‌کنید، پیش از افزودن آلوپورینول با پزشک مشورت کنید. راهنمای وارفارین و پایش INR توضیح می‌دهد چرا تغییر دارو در این بیماران نیاز به آزمایش دارد.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی هم در نقرس نکتهٔ خودشان را دارند. این داروها حمله را کم می‌کنند ولی اسید اوریک را پایین نمی‌آورند، و در بیماران با نارسایی کلیه باید با احتیاط مصرف شوند جایگاه داروهای ضدالتهاب در درمان نقرس.

عوارض جانبی آلوپورینول چیست؟

شایع‌ترین عارضهٔ آلوپورینول بثورات پوستی است. تهوع، اسهال و بالا رفتن خفیف آنزیم‌های کبدی هم گزارش شده‌اند. بیشتر این عوارض خفیف‌اند و با قطع دارو برمی‌گردند. اما هر بثورات پوستی در دورهٔ مصرف آلوپورینول باید جدی گرفته شود و به پزشک اطلاع داده شود عوارض ثبت‌شده در برگهٔ رسمی دارو.

شروع درمان می‌تواند با حملهٔ نقرس همراه باشد. این حمله یک عارضهٔ جانبی نیست، پیامد طبیعی و گذرای کاهش سریع اسید اوریک است. داروهای ضدالتهاب و کولشیسین برای همین دوره تجویز می‌شوند الگوی حملهٔ اولیه در آغاز درمان.

موارد نادر ولی مهم شامل سندرم حساسیت آلوپورینول، التهاب کبد و کاهش سلول‌های خونی است. بروز این موارد کم است، ولی چون شدید هستند، پایش علائم هشداردهنده در ماه‌های اول اهمیت زیادی دارد ایمنی داروهای پایین‌آورندهٔ اسید اوریک.

سندرم حساسیت آلوپورینول چقدر خطرناک است؟

سندرم حساسیت آلوپورینول یک واکنش نادر ولی بالقوه کشنده است. نشانه‌های آن تب، بثورات گستردهٔ پوستی، بالا رفتن آنزیم‌های کبدی، آسیب کلیه و افزایش سلول‌های ائوزینوفیل است. خطر این سندرم در بیماران با نارسایی کلیه و کسانی که ادرارآور تیازیدی مصرف می‌کنند بیشتر است مرور ایمنی و بروز سندرم حساسیت.

روش شروع آرام یکی از راه‌های کاهش این خطر است. مطالعه‌ها نشان داده‌اند که افزایش تدریجی دوز، احتمال بروز سندرم حساسیت را کم می‌کند. همین یافته دلیل اصلی تغییر رویه در راهنماهای امروز است اثر روش شروع آرام بر کاهش واکنش حساسیت.

در برخی گروه‌های نژادی، بررسی ژن HLA-B58:01 پیش از شروع دارو توصیه می‌شود. این آزمایش افرادی را پیدا می‌کند که خطر واکنش شدید در آن‌ها بالاتر است و بررسی هزینه‌اثربخشی آن در بیماران با نارسایی کلیه مثبت ارزیابی شده است بررسی هزینه‌اثربخشی آزمایش HLA-B58:01.

چه کسانی نباید آلوپورینول مصرف کنند؟

مهم‌ترین منع مصرف، سابقهٔ واکنش حساسیت شدید به آلوپورینول است. کسی که یک بار سندرم حساسیت آلوپورینول را تجربه کرده، نباید دوباره آن را مصرف کند. این قاعده قاطع است و استثنا ندارد منع مصرف و ایمنی آلوپورینول.

در چند وضعیت دیگر هم مصرف نیاز به احتیاط دارد و تصمیم با پزشک است:

  • نارسایی پیشرفتهٔ کلیه با نیاز به تنظیم دقیق دوز
  • بیماری کبدی فعال با نیاز به پایش آنزیم‌های کبدی
  • بیماری پیوندی و مصرف داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی
  • بیماران با ژن HLA-B58:01 با خطر بالاتر واکنش شدید

منع مصرف آلوپورینول با «عدم تحمل گوارشی» یکی نیست. تهوع خفیف دلیل قطع درمان نیست، اما بثورات پوستی دلیل تماس فوری با پزشک است هشدارهای برگهٔ رسمی دارو.

آلوپورینول در بارداری، شیردهی و سالمندان

در بارداری، آلوپورینول فقط زمانی مصرف می‌شود که فایدهٔ آن بر خطر احتمالی بیشتر باشد. تصمیم در این مورد کاملاً با پزشک است. تجربهٔ مصرف در بارداری محدود است و همین، احتیاط را لازم می‌کند ملاحظات مصرف در گروه‌های ویژه.

آلوپورینول و متابولیت آن به شیر مادر وارد می‌شوند. در شیردهی باید میان فایده و خطر توازن برقرار شود. اگر نوزاد علائم غیرعادی نشان داد، پزشک باید مطلع شود.

در سالمندان، عملکرد کلیه معمولاً پایین‌تر است و همین، دوز شروع را کمتر می‌کند. سالمندانی که داروهای ادرارآور مصرف می‌کنند نیز در گروه خطر بالاتر واکنش حساسیت قرار می‌گیرند و به پایش دقیق‌تری نیاز دارند دوزدهی در سالمندان و بیماران کلیوی.

اگر یک دوز آلوپورینول را فراموش کردم چه کنم؟

اگر یک دوز آلوپورینول فراموش شد، به‌محض یادآوری مصرف کنید. اگر زمان دوز بعدی نزدیک است، دوز فراموش‌شده را رها کنید و برنامهٔ عادی را ادامه دهید. هرگز دو دوز را با هم مصرف نکنید راهنمای مصرف دوز فراموش‌شده.

در بیماری نقرس، نظم مصرف مهم‌تر از یک دوز تنهاست. چون آلوپورینول سطح اسید اوریک را در طول زمان پایین می‌آورد، پرش‌های مکرر دوز می‌تواند هدف درمانی را خراب کند. اگر فراموش‌کاری تکرار می‌شود، با پزشک دربارهٔ برنامهٔ ساده‌تر صحبت کنید.

قطع خودسرانهٔ دارو هم اشتباه است. قطع ناگهانی می‌تواند سطح اسید اوریک را بالا ببرد و زمینهٔ حمله را فراهم کند تأکید راهنماها بر ادامهٔ منظم درمان.

نام ژنریک و اشکال دارویی آلوپورینول چیست؟

نام ژنریک دارو «آلوپورینول» است. فرم‌های تجاری مختلف هم با همین نام ژنریک عرضه می‌شوند و تفاوت اصلی آن‌ها در برند و شکل ظاهری قرص است. شکل دارویی در ایران بیشتر به‌صورت قرص ۱۰۰ و ۳۰۰ میلی‌گرم است اشکال دارویی ثبت‌شده در DailyMed.

تنوع شکل دارویی برای بیمار اهمیت عملی دارد. اگر برند دارو عوض شود و ظاهر قرص تغییر کند، ممکن است بیمار تصور کند دارو اشتباه است. پیش از تغییر برند، از داروساز تأیید بگیرید.

آلوپورینول با نام تجاری‌های گوناگون در بازار عرضه می‌شود و به‌صورت محلول وریدی هم در موارد خاص وجود دارد. مصرف خوراکی شایع‌ترین راه استفاده از آن است طبقه‌بندی ATC گروه داروهای ضد‌نقرس.

نگهداری آلوپورینول در خانه چگونه باید باشد؟

آلوپورینول را در ظرف بستهٔ خودش، در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. حمام و آشپزخانه جای مناسبی برای نگهداری دارو نیستند چون رطوبت آن‌ها بالاست. برای اطمینان از شرایط دقیق، شرایط نگهداری در برگهٔ رسمی دارو مرجع خوبی است.

داروهای تاریخ‌گذشته را به‌روش ایمن دور بیندازید. قرص مرطوب‌شده یا قرصی که تغییر رنگ داده است را مصرف نکنید. نگهداری دارو در یخچال فقط در شرایطی است که روی برچسب نوشته شده باشد.

دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید. چون مقدار مصرف آلوپورینول برای کودکان بسیار متفاوت است، مصرف اتفاقی می‌تواند خطرناک باشد هشدارهای ایمنی و نگهداری.

اشتباهات رایج در مصرف آلوپورینول

شایع‌ترین اشتباه، قطع دارو در هنگام حملهٔ نقرس است. بیمار تصور می‌کند دارو حمله را ایجاد کرده و آن را قطع می‌کند. در حالی که آلوپورینول در هنگام حمله ادامه می‌یابد و درمان حمله در کنار آن انجام می‌شود توصیهٔ ادامهٔ درمان در هنگام حمله.

اشتباه دوم، انتظار اثر سریع است. کاهش اسید اوریک چند هفته زمان می‌برد و قضاوت زودهنگام دربارهٔ اثر دارو معنی ندارد. اشتباه سوم، مصرف خودسرانهٔ دوز بالاتر برای سرعت بیشتر است که خطر عوارض را بالا می‌برد.

اشتباه چهارم، بی‌توجهی به بثورات پوستی است. هر جوش یا خارش جدید در دورهٔ مصرف باید به پزشک گفته شود، چون می‌تواند شروع یک واکنش جدی باشد نشانه‌های هشدار که نیاز به ارزیابی فوری دارند.

نکتهٔ بادی‌من: در بادی‌من پیش از شروع هر مکمل یا داروی جدید همراه با آلوپورینول، فهرست کامل داروها را با پزشک یا داروساز بررسی کنید. داروی ساده‌ای مثل امگا ۳ گیاهی معمولاً بی‌خطر است، ولی ترکیب با داروهای ضدانعقاد همیشه باید بررسی شود.

سؤال‌های متداول دربارهٔ آلوپورینول

این بخش به پرسش‌هایی پاسخ می‌دهد که بیشتر بیماران هنگام شروع آلوپورینول می‌پرسند. پاسخ‌ها کوتاه و آموزشی هستند و جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرند.

منابع و مطالعهٔ بیشتر

این مقاله بر پایهٔ برگهٔ رسمی دارو در DailyMed، شاخص ATC/DDD سازمان جهانی بهداشت و چند راهنما و مرور بالینی ساخته شده است. هر عدد دوز در همان جمله به منبع خود لینک شده است تا شما بتوانید آن را مستقل بررسی کنید.

برای شناخت کامل نقرس و مسیر درمان آن، مرور جامع نقرس در Nature Reviews Disease Primers نقطهٔ شروع خوبی است. برای تصمیم‌گیری دربارهٔ انتخاب دارو بین آلوپورینول و فبوکسوستات، مقایسهٔ کارآمدی آلوپورینول و فبوکسوستات و کارآزمایی FAST دربارهٔ ایمنی قلبی فبوکسوستات قابل استناد هستند.

اگر دربارهٔ تداخل آلوپورینول با داروهای ضدالتهاب سؤال دارید، راهنمای ایبوپروفن و داروهای ضدالتهاب مطلب مرتبطی است. برای آشنایی با فرق امگا ۳ گیاهی و دریایی، راهنمای امگا ۳ گیاهی و محصول نمونهٔ امگا ۳ همراه کوآنزیم Q10 ویمکسیر و ویتامین د۳ هزار واحد نکس‌استایل در دسترس‌اند.

سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله فقط جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا تجویز پزشک نیست. دوز آلوپورینول نباید بدون آزمایش اسید اوریک و نظر پزشک تغییر کند. در صورت بروز بثورات پوستی، تب یا علائم شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

متوجه شدم
✕
از «BODYMAN» مثل دیجی‌کالا خرید کن!

با وارد کردن شماره تلفنی که در دیجی‌کالا ثبت کردی، اطلاعات حسابت رو ببین، آدرست رو انتخاب کن و خریدت رو مثل دیجی‌کالا سریع، قسطی و امن انجام بده.

progress
digikala تایید شده توسط دیجی‌کالا

این سایت توسط دیجی‌کالا بررسی شده و مالکیت، اطلاعات تماس، کیفیت و نحوه ارائه خدمات آن تأیید شده‌است.