رفتن به پیمایش رفتن به محتوای اصلی
اطلاعات دارویی

تامسولوسین: راهنمای کامل دوز، عوارض و تداخلات

یک کپسول دورنگِ بی‌نوشته روی سطح سیلیکونی زردـسبزِ شیاردار، کنار یک مدل ساده از حلقهٔ عضلهٔ صاف.

آخرین به‌روزرسانی:

تامسولوسین یک آنتاگونیست گزینشی گیرندهٔ آلفا-۱A است که برای علائم ادراریِ هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات تجویز می‌شود و فشار خون را درمان نمی‌کند. این راهنمای تیم بادی‌من دوز ۰٫۴ میلی‌گرم، عوارض، تداخلات و هشدار جراحی کاتاراکت را بر پایهٔ برچسب تأییدشده توضیح می‌دهد (DailyMed، برچسب رسمی تامسولوسین).

تامسولوسین چیست و در کدام دستهٔ دارویی قرار می‌گیرد؟

نام ژنریک این دارو تامسولوسین هیدروکلراید است و فقط با نسخهٔ پزشک عرضه می‌شود. فرمول مولکولی آن C20H28N2O5S·HCl با وزن مولکولی ۴۴۴٫۹۸ است. در طبقه‌بندی ATC کد G04CA01 دارد (طبقه‌بندی ATC سازمان بهداشت جهانی)؛ یعنی آنتاگونیست گزینشی گیرندهٔ آلفا-۱A در گروه داروهای دستگاه ادراری-تناسلی مردان.

گزینش‌پذیری این دارو برای زیرگروه آلفا-۱A کلید اثر آن است؛ این زیرگروه نزدیک به هفتاد درصد گیرنده‌های آلفا-۱ پروستات را می‌سازد و در گردن مثانه بیشترین تراکم را دارد. همین گزینش‌پذیری است که شل‌شدن عضلهٔ صاف پروستات را بدون افت شدید فشار خون ممکن می‌کند، هرچند افت فشار وضعیتی هنوز گزارش می‌شود (مرور آلفا-بلاکرها در Scientific Reports، ۲۰۲۴).

مکانیسم اثر تامسولوسین چگونه است؟

تامسولوسین گیرنده‌های آلفا-۱A روی عضلهٔ صاف پروستات و گردن مثانه را مسدود می‌کند و با شل‌کردن این عضله، مقاومت خروجی مثانه را کم می‌کند. نتیجهٔ عملی، بهبود جریان ادرار و کاهش علائم انسدادی مانند ضعف جریان، تأخیر در شروع و نیاز به زور زدن است. این دارو اندازهٔ پروستات را کوچک نمی‌کند (مرور بالینی تامسولوسین، ۲۰۱۸).

اثر شل‌کنندهٔ عضلهٔ صاف با مسدودکردن گیرنده‌های آلفا-۱B در عروق خونی هم تا حدی همراه است و همین موضوع توضیح می‌دهد چرا سرگیجه و افت فشار وضعیتی در فهرست عوارض دیده می‌شود. برخلاف مهارکننده‌های ۵-آلفا ردوکتاز، تامسولوسین مسیر هورمونی را تغییر نمی‌دهد و سطح تستوسترون یا دی‌هیدروتستوسترون را جابه‌جا نمی‌کند (مطالعهٔ CombAT در World Journal of Urology، ۲۰۱۴).

مدل آموزشیِ گردن مثانه با حلقهٔ عضلهٔ صافِ شل‌شده و باز، روی صفحهٔ مات زردـسبز
تامسولوسین با شل‌کردن عضلهٔ صاف گردن مثانه، مسیر خروج ادرار را باز می‌کند — (مرور بالینی تامسولوسین، ۲۰۱۸).

تامسولوسین برای چه مواردی تجویز می‌شود؟

تنها اندیکاسیون تأییدشدهٔ تامسولوسین، درمان علائم ادراریِ هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات است؛ همان بزرگ‌شدن غیرسرطانی پروستات که با تکرر ادرار شبانه، فوریت و جریان ضعیف خود را نشان می‌دهد. این دارو برای فشار خون بالا، سنگ کلیه یا عفونت ادراری تجویز نمی‌شود و جای درمان اختصاصی آن‌ها را نمی‌گیرد (DailyMed، برچسب رسمی).

در عمل، پزشک پیش از تجویز باید علائم را با ابزار امتیازدهی بین‌المللی پروستات بسنجد و علل دیگر مانند عفونت، دیابت یا مصرف زیاد مایعات شبانه را کنار بگذارد. اگر علائم انسدادی شدید باشد یا کلیه آسیب دیده باشد، تامسولوسین به‌تنهایی کافی نیست و ارزیابی اورولوژی لازم است (مرور آلفا-بلاکرها، ۲۰۲۴).

اشکال دارویی تامسولوسین کدام‌اند؟

شکل موجود، کپسول خوراکی با دوز ۰٫۴ میلی‌گرم است؛ کپسولی با درپوش سبز زیتونی و بدنهٔ نارنجی که روی آن مهر «TSL 0.4» حک شده است (DailyMed، اشکال دارویی). کپسول‌های ۰٫۸ میلی‌گرم هم برای بیمارانی ساخته می‌شود که به دوز پایین پاسخ نداده‌اند (DailyMed، دوز ۰٫۸ میلی‌گرم). عرضه در بطری‌های پلی‌اتیلن با چگالی بالا در بسته‌بندی ۳۰، ۹۰، ۱۰۰ و ۵۰۰ عددی انجام می‌شود (DailyMed، بخش اشکال دارویی).

کپسول‌ها آهسته‌رهش هستند و همین ویژگی، دلیل ممنوعیت بازکردن یا خردکردن آن‌هاست؛ شکستن کپسول مقدار دارو را یک‌جا آزاد می‌کند و خطر افت فشار ناگهانی را بالا می‌برد. اگر بلع کپسول برای بیمار دشوار است، راه‌حل باید با پزشک یا داروساز بررسی شود، نه با تغییر شکل دارو در خانه (مرور بالینی تامسولوسین، ۲۰۱۸).

دوز مصرف تامسولوسین چقدر است و چگونه تنظیم می‌شود؟

دوز استاندارد ۰٫۴ میلی‌گرم یک بار در روز است و باید حدود سی دقیقه پس از همان وعدهٔ غذاییِ هر روز مصرف شود (DailyMed، اطلاعات دوز). کپسول را نجوید، نشکنید و باز نکنید؛ جذب دارو با معدهٔ خالی بیش از نود درصد است و غذا سرعت جذب را کم می‌کند، بنابراین یکنواخت‌بودن زمان مصرف اهمیت دارد (DailyMed، اطلاعات دوز).

اگر پس از دو تا چهار هفته مصرف منظم پاسخ بالینی دیده نشود، پزشک می‌تواند دوز را به ۰٫۸ میلی‌گرم برساند (DailyMed، تنظیم دوز). مصرف ۰٫۴ میلی‌گرم همراه با یک مهارکنندهٔ قوی آنزیم CYP3A4 مانند کتوکونازول ممنوع است، چون سطح خونی دارو به‌شدت بالا می‌رود (DailyMed، تداخل CYP3A4). اگر مصرف چند روز قطع شد، درمان از همان ۰٫۴ میلی‌گرم آغاز می‌شود، نه از دوز بالاتر (DailyMed، تنظیم دوز).

سینتیک دارو خطی است و با مصرف روزانه در روز پنجم به وضعیت پایدار می‌رسد؛ بیشینهٔ غلظت پلاسمایی چهار تا پنج ساعت پس از مصرف ناشتا و شش تا هفت ساعت پس از مصرف با غذا دیده می‌شود. مصرف ناشتا سطح زیر منحنی را حدود سی درصد و بیشینهٔ غلظت را چهل تا هفتاد درصد بالا می‌برد، پس ثابت‌بودن الگوی مصرف از نوسان بی‌دلیل جلوگیری می‌کند (DailyMed، فارماکوکینتیک).

تامسولوسین یا فیناستراید؛ کدام بهتر است؟

این دو دارو دو مکانیسم متفاوت دارند و انتخاب بین آن‌ها به اندازهٔ پروستات، شدت علائم و سرعت مورد انتظار بیمار بستگی دارد. تامسولوسین سریع اثر می‌کند و اندازهٔ پروستات را تغییر نمی‌دهد، در حالی که فیناستراید آهسته حجم پروستات را کم می‌کند و سطح PSA را پایین می‌آورد. در مطالعهٔ CombAT، ترکیب این دو بهتر از هر کدام به‌تنهایی عمل کرد (World Journal of Urology، ۲۰۱۴).

منبع: مطالعهٔ CombAT دربارهٔ تامسولوسین، دوتاستراید و ترکیب آن‌ها (۲۰۱۴)
ویژگیتامسولوسینفیناستراید
مکانیسممسدودکنندهٔ گیرندهٔ آلفا-۱Aمهارکنندهٔ ۵-آلفا ردوکتاز نوع دوم
شروع اثرروزها تا چند هفتهسه تا شش ماه
اثر بر حجم پروستاتبدون تغییر معنادارکاهش حجم
اثر بر PSAتا دوازده ماه بدون اثر معنادارنزدیک به پنجاه درصد کاهش
شایع‌ترین عارضهٔ متمایزانزال غیرطبیعی و سرگیجهکاهش میل جنسی و اختلال نعوظ
IFIS در جراحی کاتاراکتداردندارد

پس اگر بیمار به بهبود سریع علائم نیاز دارد، تامسولوسین منطقی‌تر است؛ اگر پروستات بزرگ است و هدف کندکردن پیشرفت بیماری و کاهش خطر احتباس ادراری است، فیناستراید انتخاب می‌شود. برای آشنایی با دوز و عوارض آن دارو، راهنمای کامل فیناستراید را ببینید.

عوارض جانبی تامسولوسین چیست؟

شایع‌ترین عوارض در کارآزمایی‌های کنترل‌شده سرگیجه، سردرد و رینیت بودند و بیشتر آن‌ها خفیف و گذرا گزارش شدند. عارضه‌ای که تامسولوسین را از سایر آلفا-بلاکرها متمایز می‌کند انزال غیرطبیعی است که در دوز ۰٫۴ میلی‌گرم نزدیک به هشت درصد در برابر کمتر از نیم درصد پلاسبو دیده شد (Urologia Internationalis، ۲۰۱۹).

منبع: برچسب رسمی — بروز عوارض در دوز ۰٫۴ میلی‌گرم در برابر پلاسبو
عارضهتامسولوسین ۰٫۴ میلی‌گرمپلاسبو
سردرد۱۹٫۳٪۲۰٫۱٪
سرگیجه۱۴٫۹٪۱۰٫۱٪
رینیت۱۳٫۱٪۸٫۳٪
انزال غیرطبیعی۸٫۴٪۰٫۲٪
آستنی۷٫۸٪۵٫۵٪
کمردرد۷٪۵٫۵٪
اسهال۶٫۲٪۴٫۵٪
خواب‌آلودگی۳٪۱٫۶٪
بی‌خوابی۲٫۴٪۰٫۶٪
افت فشار وضعیتی علامت‌دار۰٫۲٪۰٪
سنکوپ۰٫۲٪۰٫۶٪

افت فشار وضعیتی علامت‌دار در دوز ۰٫۴ میلی‌گرم نزدیک به دو دهم درصد و سنکوپ هم نزدیک به دو دهم درصد گزارش شد، در حالی که در گروه پلاسبو سنکوپ شش دهم درصد بود. در تست‌های ارتواستاتیک، چهار ساعت پس از مصرف، هفت درصد بیماران تامسولوسین و سه درصد پلاسبو نتیجهٔ مثبت داشتند (DailyMed، بخش عوارض).

  • سرگیجه و احساس سبکی سر، به‌ویژه در شروع درمان و هنگام برخاستن سریع
  • انزال غیرطبیعی یا کاهش حجم مایع منی که پس از قطع دارو برگشت‌پذیر است
  • رینیت و گرفتگی بینی که در کارآزمایی‌ها شایع بود
  • افت فشار وضعیتی و به‌ندرت سنکوپ
  • تاری دید گذرا که نیازمند بررسی چشم‌پزشک است

سندرم شل‌شدن عنبیه حین جراحی یا IFIS چیست؟

IFIS حالتی است که در آن هنگام جراحی کاتاراکت، عنبیه شل می‌شود و مردمک به‌جای گشادشدن، به سمت مرکز جمع می‌شود؛ این وضعیت جراحی را دشوار و خطر عوارض چشمی را بیشتر می‌کند. بیشتر موارد گزارش‌شده بین دو تا چهارده روز پس از قطع تامسولوسین رخ داده‌اند، اما بازهٔ پنج هفته تا نه ماه هم گزارش شده است (Journal of Cataract and Refractive Surgery، ۲۰۰۵).

نکتهٔ مهم و ضدشهودی این است که قطع تامسولوسین پیش از جراحی، فایدهٔ اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری از IFIS ندارد و برچسب رسمی توصیه می‌کند درمان با تامسولوسین پیش از جراحی کاتاراکت شروع نشود. بیمار باید پیش از عمل، مصرف این دارو را به جراح چشم اطلاع دهد تا تدابیر لازم در اتاق عمل در نظر گرفته شود (Ophthalmology، ۲۰۱۴).

دیافراگم فلزیِ چندپره با دهانهٔ تنگ در مرکز، کنار کپسول سبز-نارنجی روی صفحهٔ مات زردـسبز
IFIS یعنی عنبیه در حین جراحی کاتاراکت شل می‌شود و مردمک به‌جای گشادشدن جمع می‌شود — (J Cataract Refract Surg، ۲۰۰۵).

تداخلات دارویی تامسولوسین کدام‌اند؟

تامسولوسین عمدتاً با آنزیم CYP3A4 و CYP2D6 متابولیزه می‌شود و داروهایی که این مسیرها را مهار می‌کنند سطح خونی آن را بالا می‌برند. کتوکونازول، یک مهارکنندهٔ قوی CYP3A4، بیشینهٔ غلظت پلاسمایی را حدود ۲٫۲ برابر و سطح زیر منحنی را حدود ۲٫۸ برابر می‌کند؛ پاروکستین همین شاخص‌ها را به ترتیب ۱٫۳ و ۱٫۶ برابر بالا می‌برد (DailyMed، تداخلات).

سایمتیدین کلیرانس دارو را نزدیک به بیست‌وشش درصد کم می‌کند و سطح زیر منحنی را حدود چهل و چهار درصد بالا می‌برد. مصرف همزمان با آلفا-بلاکرهای دیگر ممنوع است و ترکیب با مهارکننده‌های PDE5 برای اختلال نعوظ باید با احتیاط و با فاصلهٔ زمانی انجام شود. نیفدیپین، آتنولول، انالاپریل، دیگوکسین و تئوفیلین نیاز به تنظیم دوز نداشتند (American Journal of Men’s Health، ۲۰۲۳).

مصرف همزمان با وارفارین نیازمند پایش بین‌المللی نرمال‌شدهٔ خون است، هرچند مطالعات بالینی تغییر بزرگ و یکدستی نشان نداده‌اند. فوروزماید سطح تامسولوسین را حدود یازده تا دوازده درصد کم می‌کند که از نظر بالینی بی‌اهمیت تلقی می‌شود. فهرست کامل داروهای خود را همیشه با داروساز مرور کنید (DailyMed، تداخلات دارویی).

منع مصرف تامسولوسین چیست؟

حساسیت مفرط به تامسولوسین یا هر جزء فرمولاسیون، منع مصرف قطعی است. مصرف ۰٫۴ میلی‌گرم همراه با یک مهارکنندهٔ قوی CYP3A4 مانند کتوکونازول نیز ممنوع است، چون خطر افت فشار شدید را بالا می‌برد (DailyMed، منع مصرف). این دارو برای زنان و کودکان اندیکاسیونی ندارد و در بارداری یا شیردهی تجویز نمی‌شود (DailyMed، منع مصرف).

در نارسایی شدید کبدی و در بیماری کلیوی مرحلهٔ پایانی، ایمنی و اثربخشی تامسولوسین در مطالعات بالینی ارزیابی نشده است و تجویز آن باید با احتیاط و زیر نظر متخصص انجام شود. در سالمندان، حساسیت به افت فشار وضعیتی بیشتر است و شروع درمان باید با احتیاط همراه باشد (European Urology، ۱۹۹۸).

هشدارها و پایش در مصرف تامسولوسین چیست؟

افت فشار وضعیتی و سنکوپ، به‌ویژه در شروع درمان و هنگام تغییر دوز، مهم‌ترین هشدار عملی است؛ بیمار باید بداند هنگام برخاستن از تخت یا صندلی آهسته حرکت کند. پریاپیسم نادر اما اورژانسی است و هر نعوظ دردناک و طولانی‌مدت باید فوراً ارزیابی شود (Pharmacology Research and Perspectives، ۲۰۲۲).

برخلاف فیناستراید، تامسولوسین تا دوازده ماه اثر معناداری بر سطح PSA ندارد و تفسیر آزمایش سرطان پروستات را تغییر نمی‌دهد؛ همین نکته یکی از دلایل ترجیح آن در برخی بیماران است. بیمارانی که سابقهٔ حساسیت به سولفونامید دارند باید این موضوع را به پزشک بگویند و هر تغییر بینایی هم بررسی شود (Expert Opinion on Drug Safety، ۲۰۲۴).

قطع مصرف تامسولوسین چه پیامدی دارد و دارو چگونه نگهداری می‌شود؟

با قطع دارو، شل‌شدگی عضلهٔ صاف از بین می‌رود و علائم ادراری معمولاً در بازهٔ روزها تا چند هفته بازمی‌گردند؛ این دارو بیماری زمینه‌ای را درمان نمی‌کند و فقط علائم را کنترل می‌کند. اگر مصرف چند روز قطع شود، درمان از دوز ۰٫۴ میلی‌گرم آغاز می‌شود (DailyMed، قطع درمان).

کپسول‌ها را در دمای ۲۵ درجهٔ سلسیوس نگه دارید؛ انحراف موقت بین ۱۵ تا ۳۰ درجه پذیرفته است (DailyMed، نگهداری). دارو را در ظرف بسته، دور از رطوبت و دور از دسترس کودکان نگهداری کنید. در مصرف بیش از حد، افت فشار شایع‌ترین پیامد است و درمان شامل خواباندن بیمار، مایع وریدی و در موارد شدید وازوپرسور است؛ دیالیز به‌دلیل اتصال بالای پروتئینی نزدیک به نود و چهار تا نود و نه درصد بی‌فایده است (DailyMed، نگهداری و مصرف بیش از حد).

اگر دربارهٔ نقش هورمون‌های مردانه در سلامت پروستات کنجکاو هستید، تستوسترون چیست و چه نقشی دارد و راهنمای کامل زینک و نقش آن در بدن را بخوانید. مکمل‌های حمایتی مانند زینک و ویتامین C نکستایل در فروشگاه بادی‌من عرضه می‌شوند، اما جانشین دارو نیستند و تصمیم دربارهٔ آن‌ها باید با پزشک گرفته شود.

پرسش‌های متداول دربارهٔ تامسولوسین

پرسش‌هایی که بیشتر از سوی مخاطبان بادی‌من دربارهٔ تامسولوسین مطرح می‌شود و پاسخ کوتاه و مستند هرکدام در ادامه آمده است. هر پاسخ بر پایهٔ برچسب تأییدشده یا مقالهٔ بالینی بازبینی‌شده است و جای معاینهٔ پزشک را نمی‌گیرد.

منابع و مطالعهٔ بیشتر

همهٔ منابعی که در این راهنما به آن‌ها استناد شده، از پایگاه‌های رسمی و مقالات بازبینی‌شده انتخاب شده‌اند. برای مطالعهٔ بیشتر می‌توانید همین منابع را در ادامه ببینید و برای تفسیر نتایج خود با پزشک مشورت کنید.

سلب مسئولیت پزشکی: این مطلب جایگزین نظر پزشک نیست و فقط برای آموزش عمومی نوشته شده است. دربارهٔ شروع، دوز یا قطع هر دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

متوجه شدم
✕
از «BODYMAN» مثل دیجی‌کالا خرید کن!

با وارد کردن شماره تلفنی که در دیجی‌کالا ثبت کردی، اطلاعات حسابت رو ببین، آدرست رو انتخاب کن و خریدت رو مثل دیجی‌کالا سریع، قسطی و امن انجام بده.

progress
digikala تایید شده توسط دیجی‌کالا

این سایت توسط دیجی‌کالا بررسی شده و مالکیت، اطلاعات تماس، کیفیت و نحوه ارائه خدمات آن تأیید شده‌است.